افغانستان چهار معدن دیگر را در معرض داوطلبی قرار داد

16 قوس 1390 / افغانستان چهار معدن دیگر که ارزش آنها به ملیاردها دالر پیشبینی شده است، به مزایده قرار داد. معادن مس و طلا در ولایات بدخشان، هرات، غزنی، بلخ و سرپل که به مساحت حدود 2200 کیلومتر مربع پیشبینی شده است، موقعیت دارد. حکومت با وجود نا امنی ها تلاش می کند که جهت افزایش عواید خود به استخراج معادن بپردازد. افغانستان که محاط به خشکه بوده و به بحر راه نه دارد برای ازدیاد عواید داخلی بیشتر بالای استخراج  معادن خود حساب می کند. اما این منابع طبیعی، به سرمایه گذاری خارجی، به شبکه ترانسپورتی خوب و به امنیت بهتر نیاز دارد. جیولوژیستان از چند دهه به این سو به این پی بردنده اند که افغانستان به طور فراوان دارای معادن، مس، نقره، کوبالت و آهن و دیگر منرال های کمیاب می باشد که در جهان در صنعت نظامی، تیلفون های موباییل، بطری موتر و توربین های بادی از آنها استفاده می شود. وزارت دفاع امریکا ارزش معادن افغانستان را به یک تریلیون و یا هزار ملیارد دالر پیشبینی کرده است. وحیدالله شهرانی وزیر معادن که در لندن در یک کنفرانس در مورد استخراج معادن اشتراک کرده، به آژانس خبری اسوشیتد پرس گفته است که او از سرمایه گذاران جهان دعوت به عمل می آورد که در داوطبی این معادن قدم بردارند. وزیر معادن اضافه کرد که کشور در نظر دارد که تا 2014 میلادی که نیرو های خارجی افغانستان را ترک می کنند، سالانه تا 5 معدن را به داوطبی قرار دهد. وحیدالله شهرانی برای جلب سرمایه گذاران خارجی جهت استخراج معادن کشور سلسلهء سفرهای خود را به خارج، سرعت بخشیده است. شهرانی می گوید، امیدوار است که سرمایه گذاران خارجی در استخراج معادن کشور سرمایه گذاری کنند. وی گفت هرچند جنگ و نا آرامی در کشور جریان دارد، اما قطعات خاص برای تامین امنیت معادن نتیجه خوب داده است. در سال 2007 میلادی کمپینی چینایی قرار داد استخراج مس عینک لوگر را بدست آورد. گفته می شود، معدن مس عینک از لحاظ ظرفیت یکی از 9 معدن بزرگ جهان به شمار می رود. وزارت معادن می گوید، در پنج سال آینده در معدن مس عینک برای 4 تا 5 هزار نفر فرصت کار مساعد گردیده و به ارزش صد ها ملیون دالر عاید دولت می گردد. ماه گذشته کمپنی های هندی و کانادایی قرار داد استخراج معادن آهن بامیان را بدست آوردند. درین معادن که دارای 1 اعشاریه 8 ملیارد مکعب آهن ذخیره می باشد، برای هزاران تن نفر هم فرصت های کار مساعد می گردید. حکومت امیدوار است که با استخراج معادن، افزایش مالیات و گمرکات، عواید کشور را بلند ببرند تا اتکا به کمک های بین المللی در کشور کاهش یابد. اما پیشبینی می گردد که اقتصاد افغانستان با وجود این تلاش ها برای افزایش عواید داخلی، با خروج نیروهای خارجی از افغانستان در سال 2014 میلادی و کاهش کمک های اقتصادی جهان بازهم به مشکلات روبرو خواهد شد. حامد کرزی رییس جمهور روز دوشنبه در بیانیه اش در کنفرانس بن از جامعه بین المللی خواست که کشور را حد اقل تا یک دهه بعد از سال 2014، کمک کند. 

برگرفته از مجله اطلاعات صنعتی افغانستان

ادرس وب سایت وزات صنایع و معادن افغانستان

سلام مجدد خدمت دوستان

مقاله اخیری که در زمینه معادن آهن افغانستان است اخیرا به وبلاگ اضافه کردم امیدوارم به اطلاعات دوستان اضافه کند. و ان شالله این معادن در راستان منافع مردم مظلوم افغانستان استفاده شود.

همیچین لینک زیر آدرس وب سایت وزارت صنایع و معادن افغانستان میباشد. که ظاهرا دارند خوب و شفاف کار میکنند جای امیدواری است. در ضمن به نظر من اقای شهرانی اگرچه رشته تحصیلی شان معادن نیست ولی ظاهرا دارند قوی کار میکنند و مدیریت درستی دارند.

به امید سربلندی و پیشرفت افغانستان عزیز

با احترام

http://mom.gov.af/en

با احترام

ارزيابي ذخاير آهن افغانستان با نگاه ويژه به معدن آهن حاجيگگ باميان

ارزيابي ذخاير آهن افغانستان با نگاه ويژه به معدن آهن حاجيگگ باميان

خلاصه

افغانستان از لحاظ وجود ذخاير اهن بسيار غني ميباشد. عمدتا دو نوع ذخاير اهن در افغانستان وجود دارد اول انواع ذخاير رسوبي اهن و دوم ذخاير نوع اسكارني در اين مطلب سعي شده است كه ذخاير نوع رسوبي مهمترين و بزرگيرين معادن اهن افغانستان را تشكيل ميدهد معرفي گردد و به تفصيل راجع به ان بحث شود. ذخاير اهن رسوبي افغانستان را به سه دسته عمده تقسم بندي ميكنند كه معيار اين تقسيم بنيد سن اين ذخاير ميباشد كه به سه نوع ذخيره اول: نئوپرتروزئيك نوع دوم:پالئوپروتروزوئيك و نوع سوم: ذخيره مزوپروتروزوئيك  تقسيم بندي ميكنند. هر يك از اين ذخاير در بحث حاضر به دو گونه مورد بررسي قرار گرفته است اولا اين كدام مناطق از ديدگاه ليتولوژي موجود و شرايط منطقه مجاز به داشتي ذخاير اهن ميباشد و ثانيا اينكه در بين اين مناطق مجاز كدام محدوده ها داراي پتايسيل بهتري ميباشد كه شرايط مناسب را دارا ميباشد. و در انتها نگاهي به ويژگيهاي مهم معدن اهن حاجيگگ شده است.

1-تكتونيك افغانستان

افغانستان داراي زمين شناسي پيچيده اي است بخاطر برخود صفحات هند و پاكستان با صفحه پوسته اسيايي اين پيچيدگي بوجود امده است. اين منطقه داراي عوارض مختلفي در زمين ميباشد اين منطقه از ابر قاره گندوانا جدا شده و در حاشيه جنوبي صفحه اوراسيا انباشته شده است. اين نقوذ و انباشته شدن در كرتاسه و در حدود 140 ميليون سال قبل شروع شده است و تا عصر حاضر ادامه داشته است. در بعضي از مراحل يا استيج ها در كرتاسه اوليه بين اين بلوك ها (فرض مثال بلوك فراد با صفحه ارواسيا در امتداد زون گسلي هرات) برخود وجود داشته است. كه بلافاصله بعد از ان بلوك هلمند با بلوك فراد برخود نموده است. ان سنگها ميزبان ذخاير حاجيگگ در زون گسلي هرات ميباشند كه به نظر ميرسد منشا اين ذخاير از بلوك فراد و هلمند باشد.

2-سنگهاي رسوبي ميزبان ذخاير آهن

ذخاير اهني كه در سنگهاي رسوبي قرار دارند در افغانستان معمولا سن پروتروزوئيك دارند و به صورت رسوبي و ولكانوسديمنتري وجود دارند. اكثر انها در امتداد زون تكتونيكي در مركز كشور موقعيت دارند. كه شامل معدن حاجيگگ و معادن اطراف ان ميشود(شكل.1و2). علاوه براين وجود سنگهاي اهن اواوليتي نشاندهند سن دونين و كربنيفر پاييني است كه بعضا وجود اهن به سن سنگهاي رسوبي سنوزوئيك به اثبات رسيد است. حتي رگه هايي از ذخاير هماتيت در سنگهايي به سن پروتروزوئيك –پرمين و اوليگوسن ديده شده است اما اين علايم به عنوان مقدمه اين مطالعه ارزيابي نشده است. ساير ذخاير عمده اهن افغانستان مربوط به اسكارنها ميشود كه در اطراف نفوذيهاي به سن اليگوسن يافت ميشود. بعضي از محققين اعتقاد دارند كه ذخاير مربوط به سن پروتروزوئيك حاصل توليد دگرگوني كانتكت ميباشد كه از تودهاي نفوذي اليگوسن ميباشد.

3-تعريف مدلهاي ذخاير آهن نوع رسوبي

اصلي ترين مينرالي كه در سنگهاي رسوبي اهندار در افغانستان يافت ميشود عبارتند از مگنتيت و هماتيت با مقادير كمي از مارتيت. نامگذاري و ارزيابي نوع مدل ذخاير اهن در كشور براساس موارد زير صورت ميگيرد كه عبارتند از: سن توليد فلزات - مينرالوژي يا كاني شناسي - بافت و اندازه ذخاير كه بر اساس موارد ذكر شده سه مدل ذخيره قابل ذكر است كه اين سه نوع مدل عبارتند از: ذخاير اهن سوپريور –ذخاير اهن الگوما- ذخاير اكسيد اهن همراه مس و طلا كه البته در مورد ذخاير اهن حاجيگگ هيچ كدام از اين موارد صدق نميكند و اين ذخاير را اين به بعد به نام نوع حاجيگگ ياد ميكنيم.

3-1-ذخاير آهن مدل سوپريور:

اين مدل شامل سنگ رسوبي همراه اهن نواري است اين سازند در مقياس سانتيمتر با ميان لايه هاي سيليسي و لايه هاي حاوي اهن توسعه يافته اند. انواع سنگهايي كه به صورت ميان لايه در اين سازند وجود دارند عبارتند از كوارتزيت – شيل و دولوميت. سازندهاي اهن و سنگهاي ميزبان معمولا حاوي بافتهاي رسوبي است كه نشاندهنده رسوبگذاري در محيط ابي كم عمق در رژيم هاي از لحاظ تكتونيكي پايدار است. سن ان غالبا پروتروزوئيك ابتدايي است اما با سن پروتروزوئيك ميانه يا پاياني نيز ديده ميشوند. محيط رسوبگذاري پايدار بوده و محيط دريايي كم عمق ميباشد كه معمولا محيط پايدار فلات قاره يا يك حوضه اينتراكراتونيك ميباشد. نهشته هاي تكتونيكي سبب كمربندهاي كوهزايي پروتروزوئيك شده است.

كاني شناسي ذخيره اهن نوع سوپريور عبارت از هماتيت-مگنتيت- سيدريت و كوارتز دانه ريز است. كانه ها درجاهايي كه دگرگون نشده اند بسيار ريز دانه  است  . التراسيون اصلا وجود ندارد و فقط مربوط به ته نشيني است. ته نشست ها معمولا دگرگون شده اند و به درجه هاي مختلف دگرگون شده اند و يا هوازده شده اند و بوسيله فرايند سوپرژن غني شده اند. كانه هاي سوپرژن ممكن است در اثر بي نظمي در فرسايش حاضر يا قديمه در سطح به صورت محلي بوجود امده باشند. نتايج هوازدگي تغيير كاني اوليه اهن به هيدروكسيد اهن يا هماتيت است. سيليكا به صورت كلي يا موضعي ليچ شده است يا اب ان گرفته شده است. محصول نهايي هوازدگي كانه سوپرژن با درجه بالا ميباشد. ذخيره معمولا در بالاي ناهنجاري مگنتيك قرار ميگيرد. در تعريف ذخيره اهن نوع سوپريور و الگوما ذخيره اهن بيشتر از 170 ميليون تن و عيار ان بيشتر از 53 درصد بايد باشد.

3-2-ذخاير اهن مدل الگوما:

اين نوع ذخيره علاوه بر الگوما به نام اهن ولكانوژنيك نيز ياد ميشود كه معمولا شامل لايه هايي از سنگهاي غني از اهن ميباشد كه معمولا در  توالي رسوبي ولكانيكي در مناطق تكتونيكي فعال اقيانوسي شكل گرفته است. اين ذخيره تشابهاتي به نوع ذخيره سوپريور دارد ولي از نگاه حجمي كمتر از نوع سوپريور ميباشد. نوع سنگهايي كه معمولا در اين نوع ذخيره وجود دارد سنگهاب ولكانيك زير دريايي مافيك تا فلسيك ميباشد در اين نوع مدل رسوبات ولكانوكلاستيك و اواري با عمق زياد دريايي ميباشد. اين سنگها به صورت سنگهاي سبزرنگ بالشي شده –توفهاي فلسيك حد واسط و اگلومرا و رسوبات اواري با جورشدگي ضعيف وجود دارد. سن اين ذخاير عمدتا اركئن ميباشد. اين ذخاير در حوضه ولكانو-سديمنتري شكل ميگيرند كه معادل كمربند گرين استون در سپر پركامبرين ميباشد و همچنين در طي رسوبگذاري در طي فرايند توربيداتي سريع و در انباشتگي با ضخامت زياد ولكانيكها شكل ميگيرد كه مترادف با ايجاد فعاليت تكتونيكي سپر پركامبرين ميباشد.

مينرالوژي شامل مگنتيت –هماتيت و سيدريت است كه ميان لايه هايي از چرت در حد سانتي متر به صورت باندي در ان وجود دارد. لايه هايي  از كواتز دانه ريز به صورت ميان لايه هاي اهن دار قراردارند. التراسيون با منشا يكنواخت وجود ندارد و ذخاير به درجات مختلف دگروگون شده و هوازده شده اند. نگهداشت كانه محلي در رسوبات ولكانو سديمنتري وجود دارد. توسعه زير حوضه با مقادير ورودي كم رسوب و ولكانيك احتمالا يك عامل كليدي در منشا كانه است. هوازدگي معمولا شامل تبديل مينرال اهن به هايدروكسيد اهن و ابگيري ان ميباشد. هوازدگي شديد ميتواند كانه سوپرژن با درجه بالا را شكل دهد. ذخاير معمولا در بالاي ناهنجايري هاي مگنتيك قرار ميگيرد.

3-3-ذخاير اهن مدل اكسيد آهن طلا و مس

ذخاير اهن نوع اكسيد اهن طلا و مس به صورت برشيا استراتي باند و توده هايي در داخل رگه اي از هماتيت و مگنتيت وجود دارد كه همراه ان مقادير ي مس – طلا –نقره – قلع –پلاتين نيكل و اروانيوم و فلزات كمياب وجود دارد كه تمام اين موارد در محدوده اكسيداسيون مرتبط با سنگ منشا با التراسيون سوديك و التراسيون كالك سيليك يافت ميشود. كه يك مترادف تقريبي براي اين نوع مدل  اكسيد اهن مس و طلا دار ميباشد. ذخاير اكسيد اهن طلا و مس دار شبيه به ذخاير رسوبي حاوي اهن و طلا ومس ميباشد كه شباهت ها در ژئوشيمي و منيرالوژي التراسيون در سنگ منشا ميباشد.

سه محيط مناسب براي اين مدل معمول است: (1) حاشيه قاره اي كمپلس فرورانش با خصوصيات كششي كه شامل سنگهاي اكسيدي ميباشد و شامل نهشته هاي ولكانيكي سطحي ميباشد كه عباتند از :كنگلومرا- لايه هاي قرمز رنگ –و نهشته هاي ولكانيكي (2)فشردگي –چين خودگي و ماگماتيزم از حوضه هاي اينتراكراتونيك كه شامل سنگهاي گرانيت و مجموعه هاي مرتبط با نفوذيهاي ريفتي ميباشد (3) ماگماتيزم غير كوهزايي بوسيله منتل كه در زير صفحه قاره اي قرار دارد. محيط زمين شناسي ذخاير اهن اكسيدي  مس و طلا شامل سنگهاي نفوذي نوع  I ,A ميباشد.كه به سري هاي مگنتيت از گرانتيك – سينيت – تا تركيبات گابرويي متعلق ميباشد. سنگهاي رسوبي اواري اكسيد شده است. سنگهاي فلسيك تا ولكانيك سطحي وبازالتي سنگ منشا سيالات ميباشند. سنگهاي ميزبان شامل سنگهاي رسوبي و ولكانيكي ميباشد كه داراي لايه بندي موازي –زون هاي گسلي و برشهاي تكتونيكي و ولكانيكي ميباشد. سن اين ذخاير پروتروزوئيك –پالئوزوئيك مياني و مزوزوئيك ميباشد.

مينرالوژي ذخايراهن مدل اكسيد اهن و طلا و مس شامل مگنتيت و هماتيت و مقدار كمي اپاتيت ميباشد همچنين شامل مقادير كالكوپيريت و طلا و مقادير كمتر از حد معمول كالكوزيت و بورنيت ميباشند. پيريت در بسياري از ذخاير وجود دارد و كانيهاي ديگري كه وجود دارند عبارتند از: پيروتيت –اورانينيت –مونازيت-عناصر گروه پلاتينيوم-موليبدن-اسفالريت-گالن- بيسموت و شئليت –ارسنوپيريت-كوبالتيت و ارسنيد كوبالت و نيكل .

مينرالهاي باطله شامل موارد زير است: كوارتز-فلوريت-اسكلاپوليت –اپاتيت-كلسيت-باريت و تورمالين. شكل تمام كانه ها به صورتهاي رگه اي –پاشيده –لنزي شكل و تودهاي اهن اكسيده ميباشد.جايگزيني كاني ها ممكن است تحت تاثير ستركچرهاي رسوبي يا لايه بندي قرار بگيرد. ماتريكس يا زمينه, لوله هاي برشي وتوده هاي برش هاي بي نظم تودهاي اكسيد اهن و كاني مس ميباشد.

 التراسيون بواسطه شورابه هاي كه از سنگ منشا ميگذرد سنگهاي غني از البت ميسازد كه حاوي اسكاپوليت غني از سديم-كلريت غني از منيزيم –و اكتينوليت غني از كلسيم ميباشد. زون البيت تمام عناصر پتاسيم –اهن-اورانيم وبيشتر فلزات پايه را از سنگ ميگيرد. توده هاي اكسيد اهن نشاندهنده التراسيون پتاسيك است كه كاني هاي ان بيوتت و فلدسپار پتاسيم است اين زون شامل كلريت –پيروكسن –امفيبوليت اپيدوت –گارنت –اسكاپوليت و انيدريت ميباشد. التراسيون پتاسيك قطع كننده التراسيون البيت ميباشد. كاني  هاي رگه اي كلسيت-دولوميت و پيريت در خارج از تودهاي اكسيدي اهن قرا دارد و و كانه هاي حاوي التراسيون را قطع ميكند. نشانه هاي ژئوشيميايي ذخاير اهن اكسيدي  شامل موارد زير است: مس-طلا-بيسموت-اورانيوم-نيكل-كوبالت-فزات پايه و عناصرنادر.

تناژ شناخته شده براي ذخايراهن نوع اهن اكسيدي مس و طلا از مقادير كم 2 ميليون تن تا 490 ميليون متريك تن تغيير ميكنند. متوسط  34 معدن حجم  10 ميليون متريك تن ميباشد.  عيار مس در اين نوع ذخاير را 0.4 تا 5.8  در صد تغيير مكند كه متوسط 31 معدن 1.45 ميباشد. عيار طلا براي اين نوع ذخاير را 0.2 تا 57 گرم در متريك تن تغيير ميكند كه متوسط ان براي 25 معدن 0.8 گرم بر متريك تن ميباشد.عيار نقره گزارش شده اين ذخاير از 3 تا 19 گرم در تن ميباشد و عيار كوبالت اين نوع ذخاير از 0.3 تا 0.6 درصد در بعضي از ذخاير گزارش شده است.

4-معرفي محدوده سنگهاي رسوبي آهندار

در افغانستان سه محدوده مجاز براي اهن نوع رسوبي با سه سن مختلف وجود كه دارد عبارتند از: (1)حاجيگگ با سن نئوپروتروزوئيك در اينجا به ان اهن رسوبي نوع اول ميگوييم (sedfe01)  -(2)سن پالئوپروتروزوئك كه در اينجا به ان ذخيره اهن رسوبي نوع دوم ميگوييم(sedfe02)- (3)سن مزوپروتروزوئيك  كه در اينجا به ان اهن رسوبي نوع سوم ميگوييم (sedfe03)  كه اين سه نوع در مركز افغانستان موقعيت دارند. هر كدام از اين سه نوع ذخيره با سن مخصوص كلي پروتروزوئيك در نقشه هاي زمين شناسي زير نشان داده شده است كه شامل چندين منطقه كاني زايي اهن ميباشد. تمام اين مناطق داري پتانسيل در مناطق مركزي كشور كه زون تكتونيكي دران قرار دارد ميباشد. و اين مناطق داراي پتانسيل در امتداد زون گسلي مركزي با امتدا د شمال شرقي وجود دارد. هيچ محدوده اي براي ذخاير رسوبي فانروزوئيك مشخص نشده است.اگر چه تيم ارزيابي سازمان زمين شناسي امريكا پذيرفته اند كه يك سكانس رسوبي با سن فانروزوئيك  براي ذخاير اهن اواوليتيك مجاز است و اين امكان وجود دارد.

4-1-محدوده مجاز اهن رسوبي نوع اول –حاجيگگ نئوپروتروزوئيك

الف) نوع ذخيره: نوع ذخيره اهن سوپريور-نوع ذخيره اهن الگوما-نوع ذخيره اهن اكسيدي طلا ومس-ذخيره رسوبي منگنز.

ب) سن كاني زايي:  پروتروزوئيك تا اليگوسن.

ج) نمونه هايي از نوع ذخيره: ذخيره حاجيگگ-هزار-خايش-چوي-زيرك و ذخيره سوسنگ در مرز بين ولايت باميان و وردك.

د) تاريخچه معدنكاري: منطقه حاجيگگ به صورت گسرده مورد مطالعه و ارزيابي توسط زمين شناسان افغان-روس –فرانسوي و المانها قرار گرفته است انها مطالعات امكان سنجي اين معدن را انجام داده اند. اما مطالعه در خصوص تمام محدوده مجاز صورت نگرفته است.همچني مطالعات ژئوشيمي اين منظقه صورت گرفته است.و اخيرا تيم ارزيابي سازمان زمين شناسي امريكا نيز يك بازديد مختصر از منطقه داشته است.

ه) جزئيات محدوه مجاز: يك محدود مجاز براي اهن رسوبي نوع اول وجود دارد كه ذخيره رسوبي اهن حاجيگگ نيز در ان قرار دارد و در مركز افغانستان واقع ميشود و شامل تمام سنگهاي رسوبي با سن نئوپروتروزوئيك ميشود كه  رخساره شيست سبز ميباشد و شامل شيستوز و مرمر فيليت –دولوميت –ماسه سنگ و سنگهاي متاولكانيك ميشود و همچنين شامل سنگهاي متاولكانيكي اندزيت لاوا با سن نئوپروتروزوئيك با ميان لايه هايي از سنگهاي رسوبي است(شكل.3). محدوده مجاز شامل قسمتها و تعدادي از ذخاير ميشود كه در امتداد مرزي ولايات باميان و وردك قرار دارد. يك محدوده مناسب ذخيره اهن نوع اول در اين منطقه مشخص شده است (شكل 4). قسمتهاي اضافه اهن رسوبي نوع اول در شمال قندهار –زابل –اروزگان –غزني  و ولايت پروان موقعيت دارد(شكل.3). ذخاير اهن رسوبي نوع اول مناسب در حاجيگگ-هزار-خايش –چوي-و زيرك  وجود دارد(شكل.6) و تعداز از رگه هاي حاوي اهن در همين مناطق قرار دارند. علاوه بر اين در شمال شرق كشور يك محدوه اهن رسوبي نوع اول  در منطقه دره نيل  وجود دارد.

ذخيره اهن حاجيگگ در ولايت باميان بهترين نوع اهن اكسيدي در تمام افغانستان ميباشد و تمام معان مشابه اين معدن در كشور در طول 600 كيلومتر در كمربند غرب به شرق به صورت ناپيوسته قرار دارد. اين ذخيره بيشتر از 32 كيلومتر طول داشته كه شامل 16 زون جداگانه ميباشد و بعضي از انها  حدودا 5 كيلومتر طول و 380 متر پهنا و در حدود 550 متر در عمق قرار دارند. از اين تعداد 7 زون ان به جزئيات مطالعه شده است. كانه اهن در اين ذخاير به صورت اوليه و اكسيد و يافت ميشوند(شكل.5). كانه اوليه اهن به 80 درصد از حجم كل ذخيره را تشكيل ميدهد در اعماق زير 130 متري قرار دارند و تركيبي از مگنتيت و پيريت و مقادير كمي ساير كاني هاي سولفيدي همچون كالكوپيريت است كه به صورت متوسط 61 درصد اهن دارد. ساير ذخيره كه حدود 20 درصد ذخيره را تشكيل ميدهد به صورت اكسيدي وجود دارد و شمال سه نوع كاني از خانواده هماتيت است. كاني زايي تحت تاثير استركچرها ميباشد و براوردي كه سابقا روسها انجام داده بودند ذخيره را 1700 ميليون متريك تن ارزيابي كرده است.ذخيره كلي كه وزارت صنايع و معادن در خصوص اهن حاجيگگ اعلام كرده اند كه (شامل سه طبقه (A+B+C1 ميباشد بيش از 110 بيليون متريك تن كانه اهن ميباشد اما پيش بيني كرده است كه تا 2070بيليون متريك كانه اهن موجود باشد. عناصري كه به اين معدن اسيب ميرسانند عبارند از سولفور كه به شكل سولفات به عيار 0.04 درصد و فسفورها كه به عيار 0.05 درصد در اين معدن يافت ميشوند. عناصر مفيدي كه در اين معدن وجود دارند عبارتند ازمنگنز كه عيار ان 0.19 درصد ميباشد و كوبالت و نقره كه مجموعا بين عيار 0.01 تا 0.1 دارند.نمونه كه به صورت تصادفي از اين معدن در سال 2005 بوسيله تيم مشتركي از كارشناسان سازمان زمين شناسي افغانستان و امريكا گرفته شده است نشان ميدهد كه در اين معدن 86 تا 395 گرم در تن باريم وجود دارد و 44 تا 11111 گر م در تن مس وجود دارد بين 1.74 تا 123 گرم در تن موليبدن وجود دارد و چندين ده گرم در تن عناصر روي –قلع و وانايم و نيكل وجود دارد.

ذخاير رسوبي سنگ اهن در هرزار-خايش-چوي و زيرك مورد جستجو قرار گرفته اند و درنزديكي معدن حاجيگگ قرار دارد(شكل.4). معدن اهن هرزار با سن پروتروزوئيك و ليتولوژي شيست سبز داراي 70 متر پهنا و 300 متر طول ميباشد  كه شامل لنزهاي است كه عيار اهن ان به 62 درصد ميرسد. نزديكترين بزرگترين معدن به ذخيره هرزار معدن خايش است كه در باميان موقعيت داشته كه سن ان پروتروزوئيك ميباشد. درمعدن خايش 5 ذخيره كوچكتر وجود دارد كه مشخص شده است 300 تا 1300 متر طول و 10 تا 20 متر ضخامت داشته و تا عمق 200 متري زير زمين امتداد دارد. ذخيره اين معدن تخمين زده ميشود 117 ميليون متريك تن ماده معدني باشد اما در مناطق كم عيار 48 درصد عيار اهن داشته و 0.1 درصد تيتانيوم و 0.019 كوبالت نيز در ان شامل ميشود. معدن اهن چوي 400 متر طول و 2.5 تا 10 متر عرض دارد كه متشكل از هماتيت-مگنتيت  و استراتي باندهايي از كواتز كلوريت شيست ميباشد. معدن اهن زيرك در ولايت بغلان موقعيت داشته و در امتداد يك گسل قرار دارد و از 90 تا 450 متر طول و 12 تا 75 متر عرض دارد كه متشكل از زونهايي از هماتيت و مگنتيت ميباشد. حجم ذخيره اين معدن 20 ميليون متريك تن براود شده است كه عيار ان 62 درصد براورد شده است. معدن اهن دره نيل در شرقي ترين محدوده مجاز نوع اهن رسوبي نوع اول قرار دارد كمه شامل مارتيت ميباشد.

در جنوبي ترين قسمت محدوده اهن رسوبي نوع اول يا حاجيگگ كه در جنوب غرب منطقه حاجيگگ واقع ميشود معدن منگزك قرار دارد كه در ولايت وردك موقعيت دارد و معادن بدون نامي از منگنز كه در شمال شرق ولايت اروزگان قراردارد(شكل.6) معدن منگزك در امتداد خط برخودي بين گنايس پرتروزوئيك و لايه هاي شيست قرار دارد كه 1200 متر طول و 50 تا 100 متر پهنا دارد كه منطقه در زون كربناته التراسيون واقع ميشود كه حاوي منگنز و به صورت نودول و رگه ميباشد.

4-2-محدوده مجاز اهن رسوبي نوع دوم- سن پالئوپروتروزوئيك

الف) نوع ذخيره: : نوع ذخيره اهن سوپريور-نوع ذخيره اهن الگوما-نوع ذخيره اهن اكسيدي طلا ومس-ذخيره رسوبي منگنز.

ب) سن كاني زايي:  پروتروزوئيك تا اليگوسن

ج) نمونه هايي از نوع ذخيره: اين محدوده شامل نقره خانه –سومت شامير-جبرالسراج-ده كولون و معدن هزار ميباش دكه در مركز ولايت پروان و در حاشيه ولايت كاپيسا موقعيت دارد. و مناطق دورنما- پنجشير-نقره خانه و معدن چوكري نوي در شرق مركز ولايت پروان موقعيت دارند.

د) تاريخچه معدنكاري: در اين منطقه از لحاظ تاريخي اكتشافات كمي صورت گرفته است اگرچه در مناطق مركزي و جنوب شرقي محدوده حفاري هاي تاريخي در روي زمين به صورت محدود ديده مي شود. معدن اهن سراج شامل فعاليتهاي باستاني ميباشد. اكتشافات ژئوشيمياي در تمام محدوده انجام شده است.

ه) جزئيات محدوه مجاز: محدوده مجاز شامل تعدادي از ذخاير نوع استراتي باند ميباشد كه در ولايت پروان موقعيت دارد و شامل سنگهاي دگرگوني پالئوزوئيك بيوتيت امفيبوليت  و گارنت بيوتيت و گارنت سيليمانيت بيوتيت ميباشد. اين محدوده شامل قسمتهايي درولايات  بغلان-پروان –كاپيسا-لغمان-شمال پكتيا-ننگرهار-شمال كنر-نوستان و مركز بدخشان ميشود(شكل.7) معادن شناخته شده اهن رنگ نارنجي دارد كه كه عكس لند ست به شكل ناهنجاري رنگي ديده ميشود(شكل.8).

محدوده مناسب اهن رسوبي نوع دوم شامل سه قسمت است كه اين سه قسمت مشخص كننده ذخاير اهن شناخته شده در محدوده مجاز رسوبي نوع دوم ميباشد(شكل.8و9). محدوده مناسب شامل بيشتر ناهنجاري هاي رنگي درعكس لندست ميباشد كه مناطق نقره خانه-جبل السراج-ده كلون-هزار در سنگهاي متامورفيك با سن پالئوزوئيك قرار دارد. معدن جبل السراج شامل بعضي فعاليتهاي باستاني است و شامل چندين لنز بزرگ هماتيت است كه صدها مترطول  10 تا 30 متر ضخامت به صورت صفحه اي ميباشد در مجموع اين ذخيره 1000 متر طول و صدها متر ضخامت دارد كه حجم ماده معدني به 8.3 ميليون متريك تن ميرسد. معدن ده كلون 3000 متر طول و 10 تا 20 متر پهنا دارد. معدن هزار در سنگهاي مرمر و گنايس قرا ر دارد كه در ان نفوذي هاي ديوريت وجود داد همچنين اين معدن شامل رگه هايي از هماتيت و مگنتيت به طول 20 متر و  2 تا 2.5 متر پهنا ميباشد كه در ان 0.2 درصد مس وجود دارد كه مقدار اهن ان مشخص نشده است.

دومين محدوده براي اهن رسوبي نوع دوم مناسب در سه قسمت در داخل محدوده مجاز اهن رسوبي نوع دوم پالئوزوئيك مشخص شده است. كه اين محدوده در دورنما-پنجشير-نقره خانه و چوكري نو در شرق ولايت پروان موقعيت دارد(شكل.9). اين ذخاير در مرمر ها قرار دارند. يك خط برخودي از شمال به جنوب در زير منطقه چوكري نو توسط عكس ماهواري لند ست به صورت رنگي نشان داده شده است. ذخيره دورنما شامل چندين لنز ازهماتيت ميباشد كه از 10 تا 60 متر طول و 1 تا 5 متر پهنا دارد عيار اهن در اين لنزها از 55 تا 60 درصد ميباشد در اين لنزها به مقدار 0.2 درصد مس و 0.03 درصد روي قرار دارد. ذخيره اهن پنجشير  از 3000 تا 5000 متر طول داشته و بين 10 تا 20 متر پهنا دارد كه حاوي سنگهاي هماتيت دار ميباشد. منطقه نقره خانه از چندين توده هماتيت-ليمونيت ولايه ها و رگه ها و  لنزهاي سيدريت تشكيل شده است كه از چندين صد متر تا هزاران متر طول و بين 2 ا 20 متر پهنا دارد كه عيار ان 60 تا 65 درصد ميباشد. ذخيره چوكري نو شامل لنزهاي سيدريت –هماتيت بوده كه تا 1000 متر طول و بين 2 تا 15 متر پهنا دارد.راپور كه المانها در سال 1938 ارائه كرده اند نشان دهنده 1223 گرم در تن نقره نير ميباشد.

4-3- محدوده مجاز اهن رسوبي نوع سوم- سن مزوپروتروزوئيك

الف)نوع ذخيره: : نوع ذخيره اهن سوپريور-نوع ذخيره اهن الگوما-نوع ذخيره اهن اكسيدي طلا ومس-ذخيره رسوبي منگنز.

ب) سن كاني زايي:  پروتروزوئيك تا اليگوسن

ج) نمونه هايي از نوع ذخيره: چسمه ريگ –بند ساره نمونه اي از معادن رسوبي نوع سوم يا مزوپروتروزوئيك ميباشد كه در قسمتهايي از غرب محدوده نوع سوم  و در شرق مركز هرات نشان داده شده است.

د) تاريخچه معدنكاري:. در اين قسمت افغانستان معدنكاري بسيار به صورت محدود صورت گرفته است. اگر چه اكتشافات معادن در مناطق مركزي و جنوب شرق محدوده تعدادي معدن كاري را نشان ميدهد.مطالعات ژئوشيميايي درتمام محدوده انجام شده است.

ه) جزئيات محدوه مجاز: محدوده مجاز اهن رسوبي نوع سوم با سن مزوپروتروزوئيك شامل رسوبات با سن مزوپروتروزوئيك و سنگهاي ولكانيكي ميباشد كه ليتولوژي هاي زير در ان قرار دارد: شيست سبز- گنايس- كوارتزيت-مرمر و امفيبوليت. قسمتهاي مختلف اين محدوده در هرات-غور-شمال هلمند-و قسمتهايي از ولايات زابل –غزني و وردك وجود دارد(شكل.11).  محدوده شامل چسمه ريگ –بند ساره در قسمتهاي دور افتاده غرب ولايت هرات واقع شده است(شكل.12). معدن اهن چسمه ريگ در ماسه سنگهاي و لايم استونهاي پروتروزوئيك قرار دارد و شامل زون هاي هماتيت دار به طول 2 كيلومتر  و پهناي 300 متر ميباشد. معدن بند ساره در امتداد يك زون گسلي در لايم استونهاي پروتروزوئيك قرار دارد كه شامل كاني زايي هماتيت در منطقه اي به مساحت 300 متر در 100 متر ميشود.

5-ذخيره آهن حاجيگگ

5-1-آشنايي

ذخيره آهن حاجيگگ در كوههاي ولايت باميان و در 130 كيلومتري غرب كابل موقعيت دارد(شكل.31). اين ذخيره يكي از بزرگترين ذخاير آهن كشور محسوب ميشود.اين ذخاير در زون گسلي هرات به صورت صفحه هايي هماهنك و لنزي شكل در سنگهاي متاولكانيك و متاسديمنتري با سن پروتروزوئيك موقعيت دارد. يك مطالعه در سال 1960 پتايسل مينرالي اين منطقه را شرح داد و حجم ذخيره آهن حاجيگگ را به 1.8 بيليون تن آهن با عيار 62 درصد تخمين زدند(جدول.1). اين ارزيابي معدن آهن حاجيگگ را به عنوان يك معدن كلاس جهاني معرفي كرد. وجود ذخاير ذغال سنگ شبشك در كنار معدن اين معدن كلاس جهاني را به يك معدن بي نظير با شرايط اقتصادي عالي براي استحصال تبديل نمود.

5-2-زمين شناسي حاجيگگ

قديمي ترين قسمت اين توالي رخنمون شمال غرب ذخاير حاجيگگ ميباشد(شكل 14).كه شامل سنگ اهك و دولوميت خاكسري رنگ سيليسي شده است و ميان لايه هايي از كوارتز با رنگ روشن و شيست كريستاله با رنگ خاكستري تيره در ان وجود دارد كه نشان دهنده درجه دگرگوني امفيبوليت است. كه درنقشه از انها به عنوان سازند جوكل ياد ميشود و سن ان به پروتروزوئيك مياني تفسير ميشود.ذخيره آهن حاجيگگ در سازند ابند با سن پروتروزوئيك بالايي قرار دارد كه سري هاي قلعه را تشكيل ميدهد كه يك سكانسي از سنگهاي متاولكانيك و متاسديمنتري با ضخامت بيشتر از 4500 متر ميباشد(شكل.16).

سازند كب شامل شيست سريسيتي ماسه دار به رنگ خاكستري تيره است كه به عنوان سنگهاي اواري رودخانه اي دگرگون شده تفسير شده اند كه سنگهاي ولكانيكي اسيدي و لايه هاي نازكي از مرمر و فيليت در ان وجود دارد.سازند ابند ساخته شد از شيست ها(كواتز سريسيتي-كواتز كلوريتي سريسيتي –  كوارتز سريسيتي كلوريت و  سريسيت كربناته) كه حاصل دگرگون سنگهاي توفيت و ارژيليت اسيد است. مقادير كمتري از چرت و مرمرها  نير وجود دارد.سازند شيست سبز كه سازند مجزا است  روي سازند ابند قرار دارد و شامل شيست كلوريتي سبز و شيست سريسيتي كوارتز دار ميشود كه به صورت محلي گرانوديوريت در ان تزريق شده است. در بعضي از گزارش ها اين سازند را جزئي از سازند ابند ميدانند.

سنگهاي دونين بالايي در سازند حاجيگگ در جهت مخالف سازند شيست سبز گسل خورده اند. لايه اي از كرتاسه پاييني و سن جوان در جنوب غرب منطقه رخنمون پيدا كرده است كه غير منطبق با سكانس قديمي نيست. بيشتر برخودهاي سنگهاي پروتروزوئيك و پالئوزوئيك بين در امتداد شمال-شرق و شمال –شمال-شرق ميباشد كه شيب محلي اين برخود تقريبا 50 درجه به سمت جنوب-جنوب-شرق يا جنوب-شرق  ميباشد (شكل.15). يك گسل نوع پرشيب سنگهاي پروتروزوئيك بالايي را در كنار سنگهاي كريستالين پروتروزوئيك مياني قرار ميدهند. و در جاي ديگر سنگهاي با سن دونين را در كنار سازند شيست سبز پروتروزوئيك بالايي قرار ميدهند.

سنگهاي پروتروزوئيك بالايي در سري قلعه نشان ميدهند كه اين سري به صورت ارام در حوضه دريايي ته نشست كرده است. ابتداي حوضه از توالي ماسه سنگ و مقادير كمتري رسوبات ولكانوكلاستيك پر شدده است. بعدا از ان افزايشي در فعاليتهاي ولكانيكي ديده ميشود و سپس سيالات غني از اهن بصورت تبخيري لنزهايي را روي كف دريا تشكيل داده است.اين رسوبات تحت فشار التره شده اند و بعد از ان تحت تاثير دگرگوني درجه ضعيف  رخساره شيست سبز قرار گرفته است و قاعده بلوك هلمند را تشكيل داده است. اين بلوك توسط ابر قاره گندوانا در دوره ترياس به حاشيه رانده شده است.در طي برخورد با قاره ارواسيا در ابتداي دوره كرتاسه گسل خوردگي سري هاي قلعه با سن پروتروزوئيك بالايي و سنگهاي پروتروزوئيك مياني و سنگهاي پالئوزوئيك بالايي را در كنار هم قرار ميدهد. اين بلوكهاي به صورت نوارهاي گسل خورده از خصوصيات زون گسلي هرات است. در حالي كه پروسه تصادم سبب  شده است كه چين خوردگي هايي به سمت شمال شرق به جنوب غرب بوجود ايد كه محور انتي كلين ها از شمال منطقه عبور ميكند. يكسري از تراست ها توسعه يافته اند. در طي فاز پاياني گسل خوردگي گسل هاي با امتداد شمال به جنوب و شمال شرق به جنوب غرب روي ذخاير اهن تاثير گذاشته اند تا توسعه يابد. بعد از دوره كرتاسه توسعه گسلها منجر به توسعه بيشتر گسلهاي شمال غرب به جنوب شرق ميشود كه  سبب ميشود استركچرهاي گرابن با رسوبات جوان پر شوند. در مرحله بعدي هسته انتي كلين حاجيگگ و توده سنگ اهني را كه در بال جنوب شرقي قرار دارد را درمعرض فرسايش قرار ميدهد.

5-3-كاني زايي

ذخيره حاجيگگ امتداد شمال شرق به جنوب غرب داشته كه 9 كيلومتر طول دارد و از 16 توده معدني جدا تشكيل شده است كه هر توده 3 كيلومتر طول دارد.اين ذخيره به سه بخش جغرافيايي تقسيم ميشود و سه بخش عبارتند از بخش غربي –بخش مركزي و بخش شرقي. علاوه بر اين توده اصلي معدني يك منطقه مهم ديگر نيز وجود دارد كه ذخاير نسبتا نازكي در ان به چهار شكل سطحي وجود دارد. سنگ اهن اصلي هماتيت ريز دانه تا متوسط دانه ميباشد و تنوعي از بافتهاي توده اي – نواري و حفره دار را نشان ميدهد. كه به صورت صفحات و لنزهايي در سازند ابند مشاهده ميشود. ضخامت اين لنزها بوسيله حفاري بيشتر 100 متر نشان داده شده است.

به صورت كلي دو گروه سنگ آهن در منطقه وجود دارد: سنگ هاي اوليه آهن غير اكسيدي و سنگهاي آهن شبه اكسيدي.  سنگهاي آهن اوليه غير اكسيدي در 100 متري زير زمين قرار دارند و شامل مگنتيت و حداكثر 5 در صد كالكوپيريت و پيروتيت ميباشند.سنگهاي آهن اكسيدي در 130 متري زير زمين قرار دارند و شامل مگنتيت و مارتيت و هايدروگوتيت ميباشد(شكل.17و18). دو نوع ديگر سنگهاي اكسيدي –هايدروگوتيت/هماتيت/شبه ماتيت  و كربناتيت/شبه مارتيت به صورت تصادفي در مقادير كم در ذخاير وجود دارد. التراسيوني كه مربوط به كاني زايي است در سنگهاي ميزبان ديده ميشود و شامل سريسيتي شدن – سيليسي شدن و كربناسيون ميباشد.

5-4-اكتشاف وشناسائي

وجود آهن در طي تهيه نقشه هاي زمين شناسي اوليه  در اواسط 1930 مشاهده شد اما پتانسل اقتصادي ان مشخص نشد تا اينكه يك گروه از زمين شناسان افغان و روس يك مطالعه گسترده را در سالهاي 1963 تا 1965 انجام دادند كه بعد از اين مطالعه ذخاير حاجيگگ با جزئيات زياد معرفي شد(شكل.18). زمين شناسي منطقه با مقياس 1:50000 نقشه برداري شد. در حالي كه ذخاير حاجيگگ با مقياس 1:10000 ترسيم شده بودند كه روي ذخاير غربي منطقه متمركز شده بود. اين نقشه برداري يا مطالعه در شامل معدن كاري دقيق منطقه –ترانشه برداري –نمونه گيري از سنگ اهن –حفاري چهار چاه اكتشافي –و ايجاد يك راه وردي به معدن به طول 200 متر كه به صورت محوري به قسمت فراگمنتال معدن ايجاد شده بود. براي دو نوع توده معدني نوع اول و نوع دوم  نقشه هاي افقي وكراس سكشنهاي قائم تهيه شده بود كه ميشد بر اساس ان توده سنگ اهن را بر اساس منشا ان تقسيم بندي نماييم. طوري كه تصور ميشده توده معدني به اعماق زياد گسترش ندارد به همين خاطر حفاري صورت نگرفته است تا اين تصور تاييد يا رد شود.

گرچه اين مطالعه فقط روي قسمت غربي معدن تمركز داشته است اما اين هدف خوبي ميبود اگر تمام ذخيره معدن حاجيگگ محاسبه و ارزيابي ميشد. اين مطالعات و محاسبات در سيستم روسها انجام شده است و براحتي قابل تبديل به طبقه بندي غربيها نيست.

5-5-مدل متالوژنيكي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

مدلهاي مختلفي براي تشكيل ذخيره اهن حاجيگگ پيشنهاد شده است كه شامل موارد زير است: اسكارن متاسوماتيك-تشكيل اهن نواري و تشكيل به صورت تبخير رسوبات زير دريا. عقيده بر اين است كه در اين حوضه در پروروزوئيك بالايي در مقدار رسوبات ولكانيكي افزايش قابل ملاحظه اي وجود داشته است. همراه با اين ولكانيزم كه سبب بوجود امدن اهن ميشد محلولهاي هيدروترمال سبب ته نشيني اكسيدهاي اهن و سولفيد به شكل صفحه ها و لنزهاي بزرگ درمناطق كم عمق اكسيدي  ابهاي دريايي ميشدند. اين محلولها بايد توسط اب دريا يا ماگما يا هردوي انها به چرخش در مي امدند. دو فرايند دياژنز و متامورفيسم اكسيد اهن را به مگتيت تبدل كرده است كه به صورت سنگ اوليه يافت ميشوند. فرايند بعدي سوپرژن سنگ معدن اهن را به هماتيت و گوتيت اكسيد كرده است.

5-6-توسعه در آينده

موقعيت دور و كوهستاني حاجيگگ ممكن است اين پروژه را با مشكلاتي همراه كند. اما بهر حال مقادير زياد ماده معدني و عيار بسيار خوب اين ذخيره همچنان اين معدن را براي بسيار از شركت ها جذاب نگه داشته است تا بخواهند روي اين معدن كه از بهترين معادن دنيا محسوب ميشود كار و برنامه ريزي داشته باشند. در اين معدن اعماق بيشتر از 180 متر هيچ ارزيابي نشده است و همچنان اين پتانسيل وجود دارد كه عمق معدن بسيار بيشتر از اين مقدار كه مطالعه شده  است باشد. همچنين معدنكاري و وجود معادن ديگر در مناطق دورتر از 60 كيلومتري اين معدن همچون دره نيل-خش-زرك-خاركيزه-سرخ پارسا پتانسيل اين مناطق را بسيار بيشتر نشان ميدهد. يك مطالعه امكان سنجي براي استخراج اين معدن توسط  يك گروه از فرانسوي ها و المان ها در سال 1972 انجام گرفت. اين مطالعه پيشنهاد كرده است كه يك كوره ذوب كه با ذغال سنگ كار كند در نزديكي اين معدن ساخته شود تا شرايط را براي ساخت مجمتع توليد اهن وفولاد فراهم كند.

6-نتيجه

افغانستان داراي معادن متعددي از اهن ميباشد كه بزرگترين و مهمترين ان معدن حاجيگگ باميان ميباشد كه ويژگيهاي منحصر به فردي دارد كه مطالعاتي روي ان انجام شده است و بسياري از شركت ها هم اكنون مشتاق كار روي اين معدن ميباشد.

·         ذخيره بسيار بزرگ بوده كه در مقياس جهاني است.

·         حجم ذخيره اين معدن 1.8 بيليون تن تخمين زده شده است كه عيار ان را تقريبا 62 فيصد ميدانند.

·         شانزده توده معدني در منظقه اثبات شده است كه تا 3 كيلومتر طول و تا 100 متر ضخامت دارند.

·         قابل استحصال به صورت معدن روباز.

·         معادن ذغال سنگ در نزديكي كوره ذوب قرار دارد كه كار را براي ذوب بسيار ساده ميكند.

·         قوانين جديد مينرالها

·         علاقه مندي دولت

 

Reference:

Abdullah, Sh., Chmyriov, V.M., Stazhilo-Alekseev, K.F., Dronov, V.I., Gannan, P.J., Rossovskiy, L.N., Kafarskiy, A.Kh., and Malyarov, E.P., 1977, Mineral resources of Afghanistan (2nd ed.): Kabul, Afghanistan, Republic of Afghanistan Geological and Mineral Survey, 419 p.

Afghanistan Geological and Mineral Survey, 1967, Geological structure of the Haji Gak iron deposit and its commercial value: Afghanistan Geological and Mineral Survey, Kabul, 13 p.

http://afghanistan.cr.usgs.gov,  www.bgs.ac.uk/afghanminerals/

 

نفت و گاز شمال و معدن آهن حاجيگك باميان

با سلام خدمت دوستان بعد از مدتها دوباره فرصت شد در اين وبگاه به نوشتن دوباره بپردازم اميدوارم از مطالبي كه در اين وبلاگ نوشته ميشود استفاده ببريد در ضمن از نظرات و پيشنهادات خود من را بي نصيب قرار ندهيد.

وزارت صنايع و معادن افغانستان معدن حاجيگك باميان و همچينين سه ساحه نفت و گاز خيز شمال كشور را به مناقصه گذاشته است شركتهايي كه در مناقصه هاي معدن اهن حاجيگك باميان شورت ليست شده اند به قرار زير ميباشد اميدوارم روند بررسي اسناد و توانايي اين شركتها به صورت دقيق و اصولي صورت گيرد

Company	Country	Parent Co. (If any)
Essar Minerals Ltd.	India	Essar Global
Ispat Industies Ltd.	India	Ispat Industies Ltd
JSW Steel Ltd.	India	JSW Group
MCC	China	Government of China
Rashtriya Ispat Nigam Ltd.	India	Government of India
Sesa Goa Ltd.	India	Vedanta Plc
Tuwairqi Steel Mills Ltd.	Pakistan/ Saudi Arabia	Al-Tuwairqi Group

 و همچنين شركتهايي كه در مناقصه سه ساحه نفت و گاز خيز شمال شورت ليست شده اند به قرارر زير است.

Company	Country
Addax Petroleum	Swiss
Oil and Gas Development Company Ltd. (OGDCL)	Pakistan
Orient Petroleum International INC's (OPII)	UAE
Redwood Petroleum Co. Ltd.	China
Sinochem Petroleum Exploration & Production Co. Ltd.	China
TOTAL Exploration & Production	France
Turkiye Petroleum A.O. Genel Mudurlugo (	Turkey
Nations Petroleum Calgary	Canada

همچين شما ميتوانيد براي اطلاعات بيشتر درمورد نفت و گاز افغانستان و همچنين واگذاري اطلاعات در مورد نفت و گاز افغانستان و مناقصه هاي ان به وب سايت زير رجوع نماييد http://www.afghanistanpetroleum.com/

پتانسیل مس افغانستان با نگاه ویژه به مس عینک

آخرین اخبار معادن افغانستان

 

 

 واگذاری معدن مس عینک

 

  بالاخره معدن مس عینک لوگر به کمپنی ام سی سی چین واگذار شد.

این هم ادرس سایت این شرکت

 

کشفیات جدید ذخاير نفت و گاز در شمال افغانستان 18 برابر شد.( مرضيه عديل در کابل-منبع بی بی سی)

 

پرچم افغانستان و نشان موسسه تحقيقات زمين شناسی آمريکا وزير معادن و صنايع افغانستان گفت که کشف اين ذخاير نتيجه يک و نيم سال تحقيق مشترک کارشناسان افغان و آمريکايی است مقامات در افغانستان از کشف ذخاير بزرگ نفت و گاز در شمال اين کشور خبر داده اند.

مسئولان وزارت معادن و صنايع افغانستان و يک شرکت تحقيقات زمين شناسی آمريکا اعلام کرده اند که مقدار اين مواد به ۴۴۴ ميليارد متر مکعب گاز وبيش از يک و نيم ميليارد بشکه نفت می رسد که در حوزه های آمو و مرز ميان افغانستان و تاجيکستان قرار دارد.

محمد صديق ايشان، وزير معادن و صنايع افغانستان گفت که کشف اين ذخاير نتيجه يک و نيم سال تحقيق مشترک کارشناسان افغان و آمريکايی است.

او گفت تحقيقات مشابه به منظور يافتن ذخاير جديد نفت در ساير ولايات از جمله هرات، فراه، جوزجان و بدخشان نيز آغاز شده است.مقامات وزارت معادن و صنايع افغانستان می گويند کشف اين ذخاير سبب تشويق سرمايه گذاران خارجی و داخلی در اين زمينه شده و تاکنون بيش از دو صد شرکت برای کار روی اين پروژه به وزارت معادن و صنايع افغانستان درخواست داده اند.

گفته می شود ذخاير تازه کشف شده، کاملا دست ناخورده است.

ذخايری بيش از پيشبينی

بر اساس گزارش مرکز تحقيقات زمين شناسی آمريکا، علاوه بر حدود ۵۰۰ ميليارد متر مکعب گاز طبيعی و ۱.۵ ميليارد بشکه نفت که در ارزيابی جديد به آن اشاره شده، گاز مايعی به ميزان متوسط ۵۶۲ ميليون بشکه بايد در اين منطقه وجود داشته باشد.

براساس اين برآوردهای جديد، ذخاير انرژی افغانستان حدود ۱۸ برابر چيزی است که قبلا پيش بينی می شد.اين در حالی است که افغانستان در حال حاضر اغلب انرژی خود از جمله برق را از خارج وارد می کند.بدين ترتيب احتمال دارد که کشف جديد شرکتهای استخراج نفت و گاز را به سوی افغانستان بکشاند.بيشتر منابع بالقوه نفت افغانستان و کليه منابع شناخته شده نفت و گاز طبيعی اين کشور در شمال و بين دو حوزه آمو دريا در غرب و حوزه افغانستان- تاجيکستان در شرق قرار گرفته است.

اغلب نفت خام کشف نشده در حوزه دوم در مرز اين دو کشور و اغلب گاز طبيعی در حوزه آمودريا موقعيت دارد.

فقط ’سيصد هزار’ بشکه در روز

اما وجود چنين ذخايری می تواند چه اهميتی از نظر تأمين منابع انرژی برای افغانستان داشته باشد در مقايسه با ذخاير منابع نفت و گاز در جهان چه جايگاهی می توان برای آن قايل شد.

دکتر منوچهر تکين، مرکز مطالعات جهانی انرژی در لندن در اين باره می گويد:" اگر نتايج اين تحقيقات تأييد و عملاً اقدام به استخراج اين منابع شود، افغانستان می تواند توليد نفتی به ميزان حدود ۳۰۰ هزار بشکه نفت در روز داشته باشد، که در اين صورت ميتواند بخش مهمی از نيازهای داخلی اين کشور را تأمين کند".

مرکز تحقيقات زمين شناسی آمريکا که با وزرات صنايع و معادن افغانستان اين تحقيقات مشترک را انجام داده معتقد است که ارزيابيها بر اساس يک مطالعه همه جانبه و با توجه به بررسيهای گذشته در مورد ابعاد منابع نفت و گاز در افغانستان انجام شده است.به گفته اين مرکز، منطقه ای به وسعت ۸۶ هزار کيلومتر مربع شامل اين تحقيقات بوده است

افغانستان از نظر معادن و ذخاير زيرزمينی، کشوری نسبتا غنی محسوب می شود که ذخاير آن عمدتا دست نخورده باقی مانده است.

بخشی از گاز طبيعی موجود در اين کشور، در دههای گذشته، به شوروی سابق صادر می شد.

 

 

استخراج لاجورد و سنگهای قیمتی

 

کار استخراج فنی لا جورد معادن کران و منجان ولایت بدخشان تاسه ماه دیگر توسط سکتور خصوصی اغاز می گردد.لاجورد از جمله احجار نیمه قیمتی ایست که از ان برای مسایل تزئینی مثل تزئین اثار ، خانه ها ، قصرها ، اجناس قیمتی و نگین زیورات ، استفاده میشود .به گفته مقامات وزارت معادن ، از درک استخراج لاجورد معادن کران و منجان که از جمله بهترین لاجورد دنیاست ، سالانه ملیون ها دالر عاید دولت افغانستان میشود .قراراست از جمله شش کمپنی خصوصی شرکت کننده در دواطلبی ، یکی ان ازسوی دولت برای استخراج لاجورد این معادن بزودی انتخاب شود .دولت در حالی کار استخراج لاجورد معادن کران و منجان را به دواطلبی سکتور خصوصی می سپارد که سالانه حدود دوصد و بیست تن لاجورد این معادن ازسوی سلاح بدستان محلی استخراج و بدون انکه به دولت نفعی برسد ، به پاکستان قاچاق میشود .دیپلوم انجنیر خوژمند علومی سخنگوی وزارت معادن در مصاحبه با خبرنگار اژآنس باختر گفت، پرو پوزل کمپنی های شرکت کننده در داوطلبی تکمیل شده و قراراست تا سه ماه دیگر کمپنی ایکه برنده میشود ، با وسایل تخنیکی دست داشته اش ، استخراج لاجورد معادن کران و منجان را تحت نظر انجنیران ما اغاز کند. سخنگوی وزارت معادن علاوه کرد : بعداز انکه یکی از کمپنی ها در این داوطلبی برنده شد، موضوع استخراج سالانه لاجورد این معادن را با کمپنی مذکور درمیان می گذاریم .موصوف افزود: نظر به پالیسی ما کمپنی ایکه استخراج لاجورد این معادن را بدوش میگیرد ، با ید سالانه دوصد تن لاجورد را استخراج و در بدل ان ، پانزده در صد تکس به دولت بپردازد .سخنگوی وزارت معادن میگوید لاجوردیکه قرار است توسط یکی از کمپنی های داوطلب استخراج شود ، ابتدا جهت سورت بندی ، قیمت گذاری وطی نمودن مراحل قانونی ، به مرکز ی که دراین زمینه توسط متشبثین خصوصی در کابل ایجاد شده است ،انتقال می یابد، بعدا" این لاجورد را تجار از نزد کمپنی استخراج کننده خریداری کرده و بنام لاجورد افغانستان در بازار های جهانی بفروش می رسانند .لاجورد از نگاه کیفیت درده سورت تقسیم بندی میشود که هر سورت از نگاه کیفی و مادی تفاوت های فراوانی دارد به گفته متخصصین معادن ، بهترین لاجورد انست که مواد اجنبی را در خود نداشته و دارای رنگ خوب ، شفاف و بدون درز ، جغز و حباب باشد .به گفته انجنیر علومی ، در بازار های جهانی یک کیلوگرام لاجورد سورت اول تا دهم، از دو هزار دالر تا یکصدو پنجاه دالر به فروش می رسد .سخنگوی وزارت معادن ، لاجورد کران و منجان افغانستان را با کیفیت ترین و بهترین لاجورد جهان دانست. وی گفت : بهترین معادن لاجوردی که جهان با ان اشنایی دارند ، در امریکایی جنوبی است ولی لاجورد ما بالاتر از لاجورد امریکای جنوبی است .به گفته سخنگوی وزارت معادن ، لاجورد افغانستان حتی در قسمت های تزئینی تابوت های فراعنه مصر نیز دیده شده است .علومی می گوید : مقدار لاجورد معادن کران و منجان تا بحال مشخص نشده است ولی دولت می تواند با استخراج لاجورد این معادن ، سالیان متمادی پول گزافی بدست اورد .مقامات وزارت معادن به این باوراند که استخراج فنی لاجورد کران و منجان علاوه از اینکه سالانه ملیونها دالر را به دولت عاید می کند ، از استخراج و قاچاق ان به پاکستان نیز می کاهد .سخنگوی وزارت معادن می گوید ، در حال حاضر ، سلاح بدستان محلی شب هنگام لاجورد این معادن را استخراج و از طریق چترال پاکستان که با ولایت بدخشان افغانستان هم سرحد است ، به مالگه مندوی پشاور انتقال می دهند، سپس تجار این لاجورد را با پول ناچیزی خریداری کرده ، بعداز دادن شانزده در صد تکس به حکومت پاکستان ، بنام لاجورد پاکستان به قیمت گزاف در بازار های جهانی بفروش می رسانند .سخنگوی وزارت معادن ، از مسوولین امنیتی بدخشان انتقاد نموده گفت : مسوولین امنیتی بدخشان در جلو گیری از استخراج و قاچاق لاجوردمعادن کران و منجان ، اقدام شفافی ندارند .این در حالیست که والی بدخشان چندی قبل به خبرنگار اژآنس باختر گفته بود که قوماندانی امنیه انولایت ، دوصد پولیس را جهت حراست از لاجورد معادن کران و منجان درساحه ، مستقر نموده است .معادن لاجورد کران و منجان در دورترین نقطه جنوبی ولایت بدخشان، درمیان کوه ها و دره های پرخم و پیچ ، موقعیت دارد .

 

 

 

   رقابت خارجی برای استخراج معدن مس عينک .(سعيد حقيقی در کابل) مقامات افغان می گويند قرارداد استخراج معدن مس عينک ولايت لوگر اين کشور به مراحل نهايی نزديک شده است. ابراهيم عادل وزير معادن و صنايع افغانستان در يک کنفرانس خبری در کابل گفت کار استخراج معدن مس عينک در ميان ۹ شرکت خارجی به رقابت گذاشته شده و به گفته او در اين رقابت شرکتی پيروز می شود که امکانات بيشتر مالی و فنی در اختيار داشته باشد. به گفته مقامات وزارت معادن وصنايع افغانستان معدن مس عينک نزديک به ۱۳ مليون تن مس دارد که سالانه دوصد ميليون دلار به اين کشور مفاد می رساند.وزارت معادن و صنايع افغانستان می گويد معدن مس عينک لوگر از جمله معادن بزرگ مس جهان است که استخراج آن در غنای اقتصادی افغانستان بسيار موثر است.معدن مس عينک در 3۰ کيلومتری شمال کابل در ولايت لوگر موقيعت دارد که به گفته مسئولان وزارت معادن و صنايع افغانستان به دو بخش مرکزی و غربی تقسيم می شود.وزير معادن و صنايع گفت افزون بر اين دو بخش در قسمت های جوخر ودربند در نزديکی عينک نيز موجوديت مس تخمين شده است. آقای عادل افزود: "در بخش مرکزی معدن عينک ۵ ميليون تن مس از نزديک به ۲۴۰ ميليون تن سنگ موجود استخراج می شود و همچنين از بخش های جوخر ودربند نيز در حدود ۲ ميليون تن مس می تواند استخراج شود."ولی گمان می رود که اين رقم به بيش از ۲۰ ميليون تن هم برسد چرا که به گفته آقای عادل مطالعاتی که در اطراف معدن مس عينک انجام شده نشان می دهد که در مناطق اطراف معدن مس عينک نيز مس وجود دارد. رقابت                                                                                                                                                                                                                                        آن گونه که آقای عادل می گويد استخراج معدن مس عينک به رقابت گذاشته شده و از ميان سی شرکت خارجی درخواست کننده ۹ شرکت به مرحله پايانی اين رقابت رسيده  اين 9 شرکت به کشور های آمريکا ، استراليا، کانادا، روسيه، چين، هند و قزاقستان تعلق دارند. وزير معادن و صنايع افغانستان می گويد در اين رقابت شرکتی برنده می شود که دست کم يک ميليارد دلار سرمايه گذاری کند و از تجربه و تکنولوژی برتری در عرصه استخراج معادن برخوردار هر چند که مراحل نهايی رقابت بر سر معدن مس عينک ممکن است تا سه ماه آينده پايان بيابد ولی سه سال ديگر تا کار عملی استخراج آن وقت لازم دارد. وزير معادن و صنايع افغانستان می گويد پس از استخراج معدن مس عينک بر آورد شده است که تا ۷۰ سال آينده استخراج آن می تواند ادامه داشته باشد. همچنين برآورد شده است که آغاز به کار اين معدن برای بيش از ۴ هزار نفر زمينه کار را فراهم می کند. به باور برخی کارشناسان، افغانستان از نظر وجود معادن استخراج نشده، کشوری غنی محسوب می شود.بسياری از اين کارشناسان بر اين باور هستند که استخراج معادن افغانستان می تواند در تحول اقتصادی آن بيش از زراعت و صنعت نقش داشته باشد!   استفادۀ نادرست از معدن سنگ مرمر هرات مانع از صادرات آن شده است.( احمد قريشى در هرات) متخصصين ،استخراج غیر فنی سنگ مرمر معدن ولايت هرات را مانع صادرات آن به خارج از کشور ميدانند.اما مسوولين معدن با رد اين ادعا ميگويند که شرکت های زیاد خارجی براى خريدارى سنگ مرمراعلام آماده گی کرده اند .به باورمتخصصین -سپردن استخراج این معدن به بخش خصوصی غیر متخصص و ادامه بهره برداری نادرست ،سبب ضایعات بسیار زیاد ورویگردانی خریداران خارجی شده است . انجنير سید اکرم، سابق مدیرپلان وسروی وزارت معادن و صنايع، به آژانس خبرى پژواک اظهارداشت: ((بر اساس تحقیقات انجام شده سنگ مرمر ولسوالى چشت شریف هرات جزء سنگ های ریز دانه وبا استقامت بسیارزیاد و کیفیت عالی است، امااستخراج غیر فنی ،استفاده از مواد انفجاری وانداختن کتله های بزرگ سنگ ازارتفاع بالا به پایین باعث ایجاد شکاف درسنگ شده و باعث انصراف خریداران خارجی میگردد. )) از سنگ مرمراشياى مرغوب و نفيس مانند کاشى براى اعمارمنازل، سرميزى،غورى، چراغ پايه،سگرت دانى و ساير ظروف ظريفه و انتيک ساخته ميشود .همچنان انجنير محمد نعیم نیکزاد ، کارشناس سنگهاى ظريف و قيمتى در هرات با ابراز ناخرسندی ازچگونگی استخراج سنگ مرمردرچشت شريف میگوید:((این سنگ مرمر به دلیل کیفیت بسیار بالا جزء سنگ های صنعتی بشمارمیرود، اما دیده شده است که بخاطر استخراج بیست متر مکعب سنگ ،صد مترمکعب تخریب میشود))وی نبود مدیریت فنی ومسلکی استفاده نادرست از مواد انفجاریه ونبودامکانات ریلی به خاطر انتقال سنگ از معدن به محل مناسب را دلايل عمده درضایع شدن اين نوع سنگ میداند.موصوف علاوه نمود که براساس اصول پذیرفته شده ،هفتاد درصد مصارف وتلاش های اولیه برای تحقیقات جیولوژیکی، عریان سازی وآماده ساختن معدن صورت میگیرد و بقيه مصارف استخراج با استفاده از دستگاه های برش وانتقالات ریلی صورت میگیرد،اما دراینجا برعکس است. استخراج غير فنى ازاين معدن را غلام محمدمدبر، رئیس معادن و صنایع هرات نيز تاييد نموده و میگوید که براساس قرارداد بهره برداری ازمعدن چشت شریف به یک شرکت خصوصی سپرده شده است ،آنها برای استخراج درست ، یک دستگاه برش را نصب کرده اند ودر نظردارند یک دستگاه دیگررا نیز راه اندازی کنند اما نیاز واقعی برای این کار بیش ازپنج دستگاه است.وی ارتفاع زیاد معدن ونبودامکانات انتقالاتی ازجمله ریل را ازجمله دلایل ضایع شدن سنگها میداند.اما محمد نسیم دوست، قرارداد کننده معدن چشت شریف استخراج غیر فنی از این معدن را رد نموده واظهارمیدارد: ((قبل از اینکه معدن به ما اجاره داده شود استخراج به شکل غیرقانونی وبا استفاده ازمواد انفجاری بوده خرابکاری های زیادی شده وضایعات هم بی اندازه بوده است وحتی ما اسناد دراین رابطه داریم)). وی افزود که آنها از پنج ماه بدينسو به استخراج سنگ مرمرآغاز کرده اند و قبل ازآن سنگ مرمرغير فنى استخراج ميشد که دیگراین کارانجام نمیگیرد واستخراج به شکل درست وبا استفاده از دستگاههای برش انجام میگیرد. به گفته موصوف ، شرکت های زیاد خارجی اعلام آماده گی کرده اند تا شیوه وتوانایی آنها را دراستخراج اصولی ودرست سنگ مرمر ببینند وبعدا قرارداد خرید را منعقد نمایند. رئیس معادن و صنایع هرات با وجود نواقص درمعدن ياد شده ابرازاميدوارى نموده و ميگويد که نتایج بدست آمده برای آنها ثابت ساخته است که سنگ مرمر چشت شریف بهترین وبا کیفیت ترین نوع سنگ مرمر درجهان بوده و بخاطرهمین کیفیت بالا یک شرکت تُرکى خواهان خرید پنج ونیم میلیون متر مکعب ازاین نوع سنگ گردیده است ولی هنوز این خرید قطعی نشده است.  به گفته وی نمونه این سنگ به چندین کشورارسال شده است وعلاقمندان زیادی را ازآسیا واروپا به خود جلب نموده است وحتی روز گذشته یک شرکت چینی بنام مکو برای بازدید ونمونه برداری وارد چشت شریف شده است.بنا برمعلومات ارایه شده ازسوی ریاست معادن وصنایع هرات ،با توجه به نتایج ارزیابی های انجام شده درسال ١٣٥٥ وجود چهار نوع سنگ مرمر(سفید،نباتی،ابره وگرانیت ) با کیفیت بالا درچشت شریف به طول نیم کلیومتر وعرض صد متر وظرفیت نه ونیم میلیون متر مکعب تشخیص گردیده .  اما مطالعاتى که اخیرا درآن منطقه صورت گرفته است طول این معدن را اضافه از بیست کیلومتربرآورد نموده است. معدن چشت شريف درحدود ١٨٠ کیلومتری شرق شهرهرات موقعیت دارد. علیرغم استخراج غیرفنی وضایعات زیاد ،بازار داخلی سنگ مرمر چشت شریف درهرات وبعضى ولایات همجوارهمچنان گرم و ارزشمند است تا جاییکه به گفته مسوولين رياست معادن و صنايع، هم اکنون هرمترمربع این سنگ حدود ٢٤٠٠ افغانی بوده درحالی که نوع خارجی آن به کمتر از نصف این قیمت به فروش میرسد هرات ازلحاظ داشتن معادن مختلف ازجمله طلا،برایت ،شیشه ،آهن،مس و... ازجمله ولایات غنی کشور بحساب می آید. اورنیم نیروهای آمریکایی بهره برداری از معادن اورانیوم افغانستان را شدت بخشیده اند. براساس این گزارش نیروهای آمریکایی در اطراف فرودگاه کابل، هلمند و چند منطقه دیگر اورانیوم کشف کرده و فعالیت آنها برای کشف مناطق دیگر و استخراج آن ادامه دارد. گفته می شود اورانیوم افغانستان از مرغوبترین نوع اورانیوم جهان است.    

لینکستان

افغان جیولوجیست

آخرین اکتشافات نفت و گاز در ساحه شمال در سال2006

بانک اطلاعات معدنی افغانستان بیش از 1000 ایندکس معدنی

نقشه زمین شناسی افغانستان

جواهرات و کانیهای قیمتی افغانستان

پتانسیل نفت و گاز افغانستان

_­­­­

 _­­

 

 

پتانسيل نفت و گاز افغانستان

(The oil and gas potential of Afghanistan)

با تشکر ازهمکاری:دکتر اسدا... محبوبی و ماستر سید علی حسینی

 مقدمه

نفت و گاز از زمانهاي بسيار قديم از طریق تراوش هاي سطحي شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. اكتشاف نفت يك دانش بسيار قديمي و كاربردي است كه با جمع آوري قير(Asphalt)از تراوش طبيعي سطحي(Natural seepages)آغاز و در حال حاضر با استفاده از پیشرفته ترین تکنولوژی ادامه دارد.درگذشته نفت تنها براي مقاصد پزشكي،گرمايي و همچنين مصارف عايق كاري استفاده مي شد اما اکنون از مشتقات نفت استفاده های زیادی می شود.قديمي ترين تئوري  اكتشاف نفت، تئوري تاقديس(Anticline theory)بود كه بوسيله هانت(Hunt)در سال1861معرفي شد.كاربرد اين تئوري براي يافتن نفت در قله تاقديس ها ابزار موفقي بود(رضایی1380). پس از پيدا شدن نفت در سال1880در رسوبات دريايي پنسلوانيا كه ارتباطي با ساختمان هاي تاقديس(Anticlinal structure)نداشت و شكل گيري نفتگيرها صرفا ناشي از تغيير رخساره رسوبات  بود مشخص شد كه ذخاير نفتي مي توانند در حوضه هاي غير چين خورده هم وجود داشته باشند در نتيجه مفهوم نفتگيرهاي چينه‌اي  (Stratigraphic traps)با اين كشف فراگير شد.بعد از اواسط دهه1920با روي كار آمدن روش هاي جديد مغناطيس سنجي(Magnetometry)،ثقل سنجي(Gravimetry)و مطالعات لرزه اي(Seismic surveys),اكتشافات نفت راه تازه اي براي پي بردن به آنومالي‌ها(Anomalyes)و ساختارهاي زير سطحي (Subsurface structure)غير قابل مشاهده از سطح پيدا نمود. اين تكنولوژي ها به تشخيص موقعیت پي سنگ(Basement)و آنومالي هاي دياپیری(Diapiric anomalys)كمك مي كنند و به طور كلي يك شماي عمومي از ساختارهاي زير سطحي را آشكار مي سازد.بعدها توسعه مدل رخساره اي و تفسير جزئيات محيط هاي رسوبي قديمي(Paleoenvironments)كمك موثري در تشخيص شکل هندسي مخازن(Reservoir geometry)كردند و پيش بيني قابل اعتمادي از كيفيت مخازن از نظر تخلخل و تراوايي ارائه دادند(رضایی1380).

در دهه 1970 پيشرفت در كسب و پردازش(Acquisition and processing)اطلاعات لرزه اي و نيز استفاده از كامپيوترهاي سريع براي اين منظور توانست نيمرخ هاي لرزه بسيار دقيق را فراهم آورد و لذا امروزه اين مقاطع سيماي عمومي درون زمين را به خوبي مشخص مي كند.

سوخت هاي فسيلي مي تواند به صورت فازهاي مختلف از جمله فاز گازي نظير گاز طبيعی ,(Natural gas)فاز مايع نظير نفت خام (crud oil)و فاز جامد, نظير قير,(Asphalt) در خلل و فرج و شكستگي هاي سنگ تجمع يابد. مواد هيدروكربوري در زير زمين در سنگ هايي انباشته مي شود كه توانايي نگهداري و انتقال سيالات را داشته باشند. اين سنگ ها مخزن(Reservoir)ناميده مي شوند. تجمع مواد هيدروكربوري به صورت اقتصادي در سنگ مخزن منوط به وجود عوامل متعددي است. بطور كلي وجود پنج عامل كليدي زير براي تجمع اقتصادي نفت و گاز لازم و ضروري است:

1. سنگ منشأ بالغ (Mature source rock)كه توليد هيدروكربن كرده باشد.

2. سنگ مخزنمناسب(Reservoir Rock) كه بتواند هيدروكربن را در داخل خود جاي دهد.

3. مهاجرت هيدروكربن بين سنگ منشأ و سنگ مخزن عملي باشد.

4. (Cap rock)وجود یک سنگ ناتراواكه  از خروج نفت و گاز از داخل سنگ مخزن جلوگيري كند.

5. (oil Trap)تشکیل تله نفتيكه در آن نفت و گاز به صورت اقتصادي متمركز گردد و قابل استحصال باشد.

نخستين عمليات حفاري جهت اكتشاف نفت و گاز در افغانستان در سال 1956 انجام شده است بطوری که در سال1959منجر به اكتشاف ميدان نفتي انگوت گردید. در فاصله سالهاي1959تا1966پنجاه حلقه چاه اكتشافي ديگر نيز در اين حوضه حفر گرديد كه باعث اكتشاف 3 ميدان گازي بزرگ يتيم تاق(1960)خواجه گوگردك(1961)و خواجه برهان(1964)شد (كينگستون و كلارك1995).اگر چه اطلاعات دقيق كشفيات اين دوران در دست نیست اما ظاهرا از سال1966تا1981دست كم دو ميدان نفتي كوچك , يك ميدان گازي بزرگ (جرقدوق) و دو ميدان گازي ديگر كشف شده است که عمدتا در بخش  شمالغربي كشور مي باشد(کینگستون وکلارک1995).

بررسي هاي زمين شناسي نشان داده است که سه منطقه اصلی در كشور وجود دارد که سنگهاي رسوبي از ضخامت زیادی برخوردارند و براي اكتشاف نفت و گاز داراي اهميت مي باشد . اين مناطق شامل: حوضه شمال , حوضه جنوب غرب – حوضه آبريز رودخانه هلمند و منطقه كتواز در جنوب شرق است(کینگستون وکلارک1995)که موقعیت آنرا در شکل(1)مشاهده می کنید. در اين مقاله حوضه شمال كشور مورد بررسي تفصيلي قرار گرفته است و سعي شده است چشم انداز آينده نفت و گاز در اين حوضه مشخص گردد.(شکل1)

 

زمين شناسي و ژئومورفولوژي شمال

(geology and geomorphologly  of the north)

 اين حوضه از شرق به كوههاي پامير, از جنوب به هندوكش و از جنوب غرب به كوههاي پاراپامير محصور بوده و از دو حوضه بزرگ قراقوم و جنوب تاجيكستان تشکیل شده است. اين حوضه از نظر ژئومورفولوژي(Geomorphology)به دو منطقه كوهستاني و دشتهاي هموار تقسيم مي شود. بخش كوهستاني داراي ارتفاعاتي بيش از دو هزار متر مي باشد كه در بعضي از مناطق توسط عوامل بيروني مورد تخريب و فرسايش قرار گرفته ومنجر به تشکیل مخروط افكنه هايي در پاي ارتفاعات شده است. ارتفاع اين حوضه به سمت آمودريا تدریجا كاهش مي يابد بطوريكه توپوگرافي(Topography)سواحل آمودريا پست و بسيار ملايم مي باشد. اين مناطق توسط رسوبات دريايي و بادي پوشیده شده است.بررسيها نشان داده است كه مهمترين ميادين نفت و گاز كشور در اين حوضه قرار دارد(بروکفیلد و حشمت2001).

حوضه شمال قسمتي از حوضه عظیم نفت و گاز آمودريا مي باشد كه از نظر ميزان ذخيره در بين152حوضه نفتي و گازي كشف شده جهان در رده پانزدهم قرار دارد. اين حوضه400هزار كيلومتر مربع وسعت دارد و در چهار كشور افغانستان, ايران, تركمنستان و ازبكستان گسترش دارد. ( گرگور2004)

اگر چه نفت و گاز اين حوضه عظيم در نفتگيرهاي متنوع ساختماني(Structural traps)،چينه اي(Stratigraphic traps)پالئو ژئومورفيك و همچنين در گسلهاي مسدود شده(Sealed fault)قرار دارداما تله های ساختمانی نوع تاقدیسی از فراوانی بیشتری برخوردار اند و مواد هیدروکربوری این حوضه در این گونه تله ها تجمع یافته است.

 

 

سنگ منشأ و مهاجرت (Source Rock & migration)

 بر اساس اطلاعات ژئوشيميايي مواد آلي موجود در سنگ منشأ, حوضه شمال عمدتا از كروژن نوع 3 تشکیل شده است . اين نوع كروژن باعث توليد گاز خشك(Dry gas)و ذغال سنگ مي شود.به طوری که در حوضه شمال باعث توليد منابع عظیمی از گاز خشك شده است.

سه گروه از رسوبات حوضه شمال که برای تشکیل سنگ منشا مناسب هستند شامل موارد زیر است.(کینگستون وکلارک 1995)

رسوبات ژوراسيك:اين رسوبات در تمام منطقه شمال در محدوده گرمايي پنجره توليد گاز(Gas generation window)قرار دارد.

رسوبات كرتاسه:در قسمتهاي عميق حوضه افغان- تاجيك در محدوده گرمايي پنجره توليد گاز قرار دارد ولي در بعضي مناطق كم عمق در توليد نفت نيز قرار مي گيرد

رسوبات پالئوژن:اين رسوبات در محدوده دمايي توليد نفت(Oil generation window)قرار دارند

نکته دیگر در پلتفرم رسوبي شمال این است که ضخامت رسوبات از شمال شرق به جنوب غرب حوضه افزايش مي يابد(شکل2). بنابراين انتظار مي رود حجم بيشتري از رسوبات اين منطقه در پنجره زمين گرمايي توليد گاز (Gas generation geothermal window)قرار گيرد كه اين امر باعث افزايش توليد هيدروكربن از سنگ منشأ مي گردد.(شکل2)

 

سنگ مخزن، پوش سنگ و تله هاي نفتي

(Reservoir Rock , Seal Rock and traps)

كربناتهاي ژوراسيك بالا(Upper Jurassic carbonates)و ماسه سنگهاي كرتاسه زيرين(Lower Cretaceouas Sandstone) مهمترين تله هاي شمال كشور محسوب مي شوند و تقريبا همه تله ها از نوع تاقدیسی(Anticlinal traps)است.

در شکل(3 )رویدادهای کلی سیستم نفتی آمودریا را مشاهده می کنید . که در این شکل سن بر حسب میلیون سال در ردیف افقی بالا نشان داده شده است . و رویدادهای کلی سیستم درستون سمت راست جدول نوشته شده و در جلو آن نمایش داده شده است . همانطور که در شکل می بینید مادر این حوضه از ژوراسیک به بعد واحدهای سنگی داریم. که رسوبات با سن ژوراسیک تشکیل سنگ منشا داده اند. سنگ مخزن نیز از ژوراسیک میانی تا پالئوسن به چشم می خورد. سنگ پوشش(Seal rock) مناسب در ژوراسیک بالائی و کرتاسه تحتانی مشاهده می شود(شکل3).

كربناتهاي كرتاسه بالايي(Upper Cretaceouas carbonates)و اشكوب دانين(Danian stage)نیز نفت گیرهاي اصلي در لبه غربي واحد قلعه نو و حوضه تاجيك هستند و توسط شيل هاي پالئوسن(Paleocene shales)پوشيده مي شود. تخلخل(porosity)اين كربناتها در محدوده16تا18درصد مي باشد.در شکل4موقعیت گنبدهائی  مشاهده می شود که دارای پتانسیل مخزنی مناسب برای نفت گاز می باشد(شکل4).

 

ميادين نفتي و گازي اثبات شده در شمال

 1-ميدان انگوت:اين منطقه در شش كيلومتري شهر سر پل در قسمت فوقاني يك چين خوردگي با ارتفاع1002متر واقع شده است. اين چين خوردگي به ابعاد5/6×12كيلومتر داراي زواياي يال40-30درجه مي باشد كه در قسمت گنبدي آن سنگ آهك بخارا در سطح زير رخنمون دارد.در اين حوضه تا كنون14چاه اكتشافي حفر گرديده است كه به عنوان مثال چاه شماره8در عمق1080متري به نفت رسيده و با مقدار استخراج70تن در روز تثبيت گرديده است. تركيب شيميايي نفت خام آن شامل1/66درصد متان, 30/11درصد نفتن(naphten)و 10/22درصد آروماتيك(aromatic)است. ذخيره كلي اين ميدان در حدود4 ميليون تن ارزيابي شده است.

2-  ميدان آق دريا:اين ميدان در چهار كيلومتري شرق شهر سر پل در ولايت جوزجان و هشت كيلومتري ميدان انگوت واقع شده است. ابعاد تقريبي اين ميدان 5/1×5/9 كيلومتر است كه اولين چاه اكتشافي در21 ماه مي1974در آن حفر گرديد و ذخيره كلي اين ميدان در حدود 2ميليون تن برآورد شده است.

-3ميدان گازي خواجه برهان:اين منطقه در35 كيلومتري جنوب شرقي شهر شبرغان واقع گرديده است. ابعاد منطقه چين خورده5/2×7 كيلومتر مي باشد.در سطح چين خوردگي، تركيب شيميايي گاز اين ميدان داراي 92 درصد متان مي باشد و بقيه حجم آنرا هيدرو كربورهاي ديگر تشكيل مي دهد. ذخيره كلي اين ميدان در حدود 4 تا 5 ميليارد متر مكعب تخمين زده شده است.

4-ميدان گازي يتيم تاق:ميدان گازي يتيم تاق يكي از بزرگترين ميدانهاي گازي منطقه شبرغان است كه مجموع ذخيره آن در حدو20تا25ميليارد متر مكعب مي باشد. در جريان حفاري چاه شماره4اين ميدان به دليل عدم رعايت استانداردهاي حفاري و عدم تعيين دقيق فشار داخلي مخزن، كليه تأسيسات حفاري در اثر انفجار چاه منهدم گردید. این حادثه باعث آزاد شدن گاز و آتش سوزي گرديد كه قريب به يكسال ادامه يافت تا بالاخره باروشهای مختلف از جمله تزريق مواد و گذاشتن  سرپوش فلزي آتش سوزی چاه مهارگردید.

5-ميدان گازي خواجه گوگردك:اين ميدان در22-19كيلومتري جنوب شرقي شهر شبرغان قرار دارد. ابعاد اين ميدان در حدود5×9كيلومتر مي باشد كه حاوي گاز ترش و شيرين است . ذخيره كلي اين ميدان در حدود8/46ميليارد متر مكعب تخمين زده شده و بهره برداري از آن از 21اكتبر1967آغاز شده است. در سال1973،28حلقه چاه جهت استخراج و بهره برداري گاز حفر گردید و تا سال1975 به32حلقه افزايش يافت. بخشی از گاز توليدي اين منطقه از طريق خط لوله به شوروي سابق صادر مي شد و بخشی دیگر از آن به كارخانه كود و برق مزار شريف منتقل مي گرديد. ذخيره گاز ترش خواجه گوگردك در حدود4/18ميليارد متر مكعب و گاز شيرين آن در حدود37تا38ميليارد متر مكعب ارزيابي شده است.

6-ميدان گازي جرقدوق:اين ميدان در حوضه گازي شبرغان واقع شده است و ذخيره گاز آن41ميليارد متر مكعب ارزيابي شده است .

علاوه بر ميدان هاي ذكر شده ، مناطق نفت و گاز خيز ديگري نيز در اين ناحیه شناسائي شده اند كه میتوان به حوضه دشت ليلي, حوضه آقچه, حوضه محمد جان خان دگر, حوضه بلخ, حوضه غورماچ,حوضه علي آباد, حوضه بازار كلي ,حوضه كلفت, حوضه جنگل كلان اشاره نمود.(کینگستون وکلارک1995)

لازم به ذکر است که طبق آخرين گزارشات در سال(usgs 2005(يك ميدان گازي بزرگ ديگر نيز در شمال كشف گرديده است .

در شکل(5)موقعیت میدانهای نفتی و گازی کشف شده تا سال2004در افغانستان و کشورهای همسایه  ملاحظه می شود(شکل5).

 

میزان ذخیره نفت گاز و کشور

در مجموع پنج نوع اثر نفتي و گازي در حوضه پلاتفرم شمال كشور شناخته شده است كه روي هم رفته حاوي بيش از95درصد هيدروكربنهاي اين منطقه مي باشد و به قرار زير است(کینگستون و کلارک 1995):

1. منطقه چين خوردگي ژوراسيك بالايي (upper jurassic) با مساحت 6/11 ميليون آكر(یک آکر=4047 مترمربع)

2. منطقه چين خورده نئوكومين با مساحت44/3ميليون آكر

3. مخازن چين خورده نئوكومين با مساحت10/9ميليون آكر

4. مخازن پالئوژن چين خورده با مساحت13/8ميليون آكر

5. كمربند چين خورده با مساحت45/2ميليون آكر

بر اساس مطالعات انجام شده ميتوان مجموع ذخاير نفت و گاز شمال را اعم كشف شده و كشف نشده كه قابل استحصال مي باشند را به صورت زير تعيين نمود .

مجموع ذخاير كشف شده نفت:80ميليون بشكه, مجموع ذخاير نفت قابل استحصال300ميليون بشكه , بهمراه145ميليون بشكه نفت سنگين

و مجموع ذخاير كشف شده گاز:حدود5تريليون فوت مكعب(TFC)و مجموع ذخاير قابل استحصال در حدود9/6تريليون فوت مكعب(TFC)

در شکل (6 )موقعیت میدانهای نفتی و گازی و مساحت سطحی آنها در افغانستان و کشورهای همسایه مشاهده میشود.(گرگور2004)(شکل6)

با توجه به اينكه در جوار مرزهاي شمالي و شمال غربي افغانستان در كشورهاي ازبكستان، تركمنستان و ايران وجود ميادين نفت و گاز به اثبات رسيده و يا در حال بهره برداري مي باشد. لذا احتمال وجود ادامه اين ميادين در افغانستان نيز وجود دارد. بنابراين دولت مي تواند با سرمايه گذاري و اكتشاف اين ميادين به استخراج آنها بپردازد. در اين راه استفاده از امكانات پيشرفته لرزه نگاري ارتباطات كامپيوتري و ماهواره اي كمك بسيار خوبي مي باشد.

 

Reference

---

1-Michael,E,Brookfield.Ajrvddin,Heshmat,2001,The geology and petroleum potential of the north afghan platform and adjacent areas(Northern Afghanistan with parts of southern Turkmenistan, Uzbekistan and Tajikistan)

2-Gregor,F,Ulmishek .2004,Petroleum geology and resources of the Amu-Darya basin,Turkmenistan, Uzbekistan,Afghanistan and Iran

3-kingston,j,.Clarke,j,w,.1995,Petroleum geology and resources of Afghanistan,international geology review,37,111-127

دانشگاه تهران    ,زمین شناسی نفت,1380,م, 4-رضائی

5- www.Usgs.gov

6-http://gisdata.usgs.net/website/afghan/oil.asp

 

 

لینک دوستان

بخش لینک ها

وبلاگ تحصیلکردگان افغانستان                          سایت تحصیلکردگان افغانستان

وبلاگ زمین شناسی مالستانی                            وبلاگ زمین شناسی احمدی

سایت خبری کابل پرس                                  سایت خبری نوای افغانستان

زمین شناسی و منابع معدنی افغانستان

 

 زمين شناسي و منابع معدني افغانستان

 

(Geology and Mineral Resource of Afghanistan)

 

مقدمه

 

يكي از مهمترين و اساسي‌ترين پايه‌هاي اقتصاد هركشوري منابع معدني و ذخاير تحت الارضي آن كشور است. بطوريكه اگر كشوري از منابع تحت الارضي مناسب و كافي برخوردار نباشد با قاطعيت مي‌توان گفت آن كشور هرگز راه توسعه را نخواهد پيمود زيرا الفباي اقتصاد را در اختيار ندارد بنابراين نقش معادن و منابع در رشد اقتصادي هر كشوري انكار ناپذير است.با توجه به پيشرفت روز افزون صنعت و تكنالوژي و احتياج بيش از پيش بشر به معادن و مواد معدني و همچنين عليرغم وجود شتاب بسيار زياد در اكتشاف و استخراج منابع طبيعي ما شاهد آن هستيم كه ارزش اقتصادي اين مواد به طور تصاعدي افزايش يافته است كه نشانگر اهميت روز افزون مواد معدني است.

سرزمين افغانستان از نظر معادن و ذخاير تحت الارضي بسيار غني و دست نخورده مي باشد بطوريكه حتي از لحاظ تاريخي نيز افغانستان در داشتن معادن منحصر به فرد و منابع غني، شهرت زيادي دارد.بعضي از اين معادن دوره‌‌‌‌هاي سروي(survey) و انكشافي را پشت سر گذاشته و آماده استخراج مي‌باشد و بعضاً هم در حال استخراج مي‌باشد ولي با قاطعيت مي‌توان گفت تمامي معادن افغانستان بحالت بكر و دست نخورده باقي است كه اميد است در آينده به عنوان ابزار مهم اقتصادي در جهت اهداف ملت افغانستان بكار گرفته شود.

 به طور كلي ذخاير معدني افغانستان را مي‌توان در چهار گروه مواد معدني تقسيم بندي نموده و بررسي كرد كه ذيلاً بدان پرداخته شده است.

1- ذخاير معدني فلزي ( كانسارها فلزی)

2- ذخاير نفت و گاز

3- ذخاير معدني غير فلزي

4- ذخاير سنگهاي قيمتي                                  

 

1- ذخاير معدني فلزي  (Metalic Minerals)

ذخاير معدني فلزي افغانستان عمدتاً در يك كمربند طويل از حوالي قندهار در جنوب به سمت شمال شرق تا مرز تاجيكستان در مجاورت با توليتها و تودهاي نفوذي بزرگ وهمچنين در كنار زونهاي گسلي عمده گسترش دارد كه مهمترين ذخاير معدني افغانستان، آهن، سرب و روي، مس،كروم، طلا و نقره ،جيوه، پلاتين،اورانيوم ،آلومينيوم و غيره.... مي‌باشد كه به طور خلاصه به چند مورد پرداخته می شود.

الف) ذخاير آهن(iron minerals):سرزمين افغانستان با دارا بودن بزرگترين معادن آهن آسيا و با داشتن خلوص متوسط 62فيصد، در جهان بي‌نظير است.به عنوان مثال معدن حاجي كگ باميان با دارا بودن ذخيره 8/1ميليارد تن و عيار اوليه 80فيصد و همچنين وجود سنگ چونه (calcite)در نزديك معدن از اهميت بسيار بالايي برخوردار است كه كانيهاي اصلي اين معدن مگنتيت(magnetite) و هماتيت(hematite) مي‌باشد كه به طور كل آينده درخشاني براي اين معدن پيش بيني مي شود.

معدن حاجي علم قندهار نيز با دارا بودن حدود 6 ميليون تن ذخيره و عيار آهن 64 فيصد از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و ساير معادن آهن افغانستان در نوع خود بي‌نظيرند .

ب) ذخاير مس: معادن متعددي از مس در نقاط مختلف افغانستان كشف شده است ولي بزرگترين آن معدن مس عينك در نزديكي لوگر مي‌باشد.معدن مس عينك كه به یقین بزرگترين معدن مس جهان است داراي 11 ميليون تن ذخيره با عيار 10فيصد مس تخمين زده شده است اما تمام معدن دارای 240میلیون تن ماده معدنی با عیار متوسط 2.3فیصد مس میباشد كه اين معدن توسط وزارت معادن براي استخراج در برنامه قرار گرفته است.

ج) سرب و روي : مهمترين معدن سرب و روي افغانستان عبارتند از معدن سرب فرنجل غور نبد، معادن سرب و روي بي‌بي‌گوهر قندهار و ساير معادن كه كلاً ذخيره ثبت شده معدن سرب و روي قابل استخراج 69 هزار تن تخمين زده شده است.

د) طلا: معادن طلاي افغانستان به طور كلي در سه منطقه بدخشان، قندهار و غزني شناسائي شده‌اند كه بیش ppm(part per million) 3 طلا دارند.

هـ)اورانيوم: افغانستان از لحاظ اورانيم بسيار غني است و بيشترين اورانيم كشف شده در قندهار و هرات موجود مي‌باشد.

نكته قابل توجه در قسمت عناصر فلزي، اين است كه با توجه فراواني بسيار زياد سنگ مس و آهن و همچنين با توجه به خاصيت پاراژنزي(paragensis)عناصر فلزي با هم مي‌توان انتظار داشت كه عناصر فلزي ديگري همچون موليبدن، تنگستن، نقره، طلا، سرب، روي، پلاتين، و غيره... داراي فراواني باشند.

 

2- ذخاير نفت و گاز(Oil & Gas)

افغانستان كشوري است در مورد تمام ذخاير آن علي الخصوص ذخاير نفت و گاز تحقيقات كمي انجام شده است ( به دو دليل ).1-اين تحقيقات بسيار هزينه برند.2-نبود فرصتهاي مناسب در جهت تحقیقات. كه با توجه به تحقيقات كم بالطبع گزارشات كمي نيزوجود دارد و بر اين اساس موقعيت ميدانهاي نفتي و گازي افغانستان نامشخص باقي مانده است ولي بر اساس همین مطالعات كمي كه انجام شده است که بعضا” محل‌هايي كه داراي پتانسيل نفت و گاز مي‌باشند مشخص شده است كه در مواردي از آن نفت و گاز استحصال مي‌شوند و اين محل‌ها عبارتند از:

الف) حوضه شمال(north basin): به صورت يك زون(zone) از هرات ( از همسايگي ايران) شروع شده و تا قسمت شمال شرق تا طالقان ادامه دارد كه اين حوضه بسيار وسيع و كاملا تثبيت شده مي‌باشد و از نكات جالب توجه در اين حوضه  اين است كه بعضي كشورهاي همسايه از مخازن مشترك موجود در اين حوضه در حال برداشت هستند و این در حالیست که افغانستان فقط نظاره گر است.

ب) حوضه جنوب و جنوب شرق(south & Eastsouth basin): اين دو حوضه نيز از جنوب افغانستان شروع شده و به سمت جنوب شرق افغانستان و در همسايگي پاكستان امتداد دارد.

حوضه جنوبي در منطقه سيستان و هلمند و همچنين حوضه جنوب شرقي در دامنه جنوب غربي كوههاي سليمان و در همسايگي پاكستان قرار دارد از نكات جالب توجه حوضه جنوب شرق اين است كه در آن طرف مرز و در كشور پاكستان منابعي كشف شده است و در حال استخراج است.

 

3- ذخاير غير فلزي(Nonmetalic Minerals)

در افغانستان تنوع معادن غير فلزي زياد بوده و به صورت پراكنده در همه جا مشاهده مي‌شود. مهمترين معادن غير فلزي كه در صنعت اهميت بسيار زيادي داشته و به طور عمده در افغانستان مشاهده گرديده‌اند عبارتند از :ذغال سنگ، سنگ چونه، سنگ گچ، گرافيت، گوگرد، معدن كوارتز، معدن نمك، سنگ تالك و غيره ... مي‌باشد.

در اينجا فقط به اهميت و موقعيت مكاني ذغال سنگ و سنگ چونه پرداخته و آنرا مشخص مي‌كنيم و از پرداختن به ساير موارد خودداري مي‌شود.

الف) ذغال سنگ(coal): امروزه اهميت ذغال سنگ بر همگان روشن است و در كارخانه‌ها و فابريكات مختلف كاربرد وسيعي دارد و به عنوان يك تأمين كننده انرژي از آن استفاده مي‌شود. اولين بار ذغال سنگ در افغانستان در سال‌هاي 1901- 1880 توسط زمين شناسان انگليسي (هايدن و گرايس باخ) مورد مطالعه و بررسي قرا گرفته است كه عمدتاً نواحي شمال و نواحي هندوكش در اين مطالعات مورد توجه قرار گرفته است. به طور كلي پتانسيل ذغال سنگ افغانستان در يك زون(zone)  ذغال‌خيز در مناطق شمالي از منطقه پلخمري به سوی غور بند، باميان، سمنگان و تا نزديكي هرات ادامه دارد كه مهمترين معادن زغال سنگ كه در شرايط فعلي بعضاً فعال مي‌باشند عبارتند از:

1- معدن ايش پشته در 230 كيلومتري شهر كابل

2- معدن كركر شمال شرق پلخمري

3- معدن كرخ هرات

4- معدن بنگي جنوب شرق خان آباد

5- معدن دره صوف سمنگان

و همچنين معادن ذغال سنگ آخوك، فرخار، دودكش، دره كولون و غيره قابل ذكر است .

ب)سنگ چونه(calcite): سنگ چونه سنگي است كه تركيب كربناته به مقدار زياد داشته و در تهيه سيمنت از آن استفاده مي‌شود و مناطق مختلفي در كشور وجود دارد كه داراي سنگ چونه مناسب تا بسيار مناسب مي‌باشند و بعضاً در كنار آنها كارخانه توليد سيمنت فعال مي‌باشد كه مهمترين معادن سنگ چونه عبارتند از:

1- معدن ميردره ميادارا

2- معدن كوه روح

3- معدن هزاره جات

4-معدن دهانه غوري

5- معدن شنوار و غيره...

 

4–كانيها و سنگهاي قيمتي(Gemstone & Precious stone)

افغانستان در زمينه سنگهاي قيمتي از شهرت خاصي برخورداراست.كانيها و سنگهاي قيمتي افغانستان از بهترين و مشهورترين نمونه‌هاي جهان است.امروزه افغانستان با داشتن جواهرات زيبایی همچون زمرد(Emerald)، ياقوت كبودBlueruby))،تورمالين(Turmalin)،اسپودومنSpudomene))وسنگهاي قيمتي همچون لاجورد(Lazorit)وسنگهاي بسيار زيباي ديگر بعنوان قطب توليد جواهرات، كانيها و سنگهاي قيمتي در دنيا مطرح  شده است.

عمدتاً كانيها و سنگهاي قيمتي افغانستان در يك زون(zone)خاص واقع در شرق افغانستان تجمعات داشته و با زمرد پنجشير، ياقوت جگدلك، لاجورد سر سنگ، لعل بدخشان وغيره ... به شهرت رسيده است كه بايد توسط دولت به شكل قانوني و به شيوه هاي علمي و مناسب اسخراج گردد و از حيف و ميل آن جلوگيري شود.

به طور كلي در مورد افغانستان تحقيقات زيادي انجام نشده است و به طور حتم بسياري ازمعادن كشف نشده، و بكر باقي مانده است اما بر اساس همين اطلاعات اندك مشخص مي‌شود كه افغانستان از لحاظ منابع طبيعي و معادن سرشار و بسيار غني است و در صورتي كه در اين زمینه سرمايه‌گذاري و تحقيقات اصولی صورت گيرد. اقتصاد افغانستان متحول خواهد شد و افغانستان را به سوي جامعه‌اي پيشرفته و صنعتي رهنمون خواهد شد كه در اين صورت اين منابع نه تنها احتياجات داخلي را برآورده مي‌كند بلكه احتياجات جامعه جهاني را نيز تا حدی نسبت به محصولات معدني با تولیدات خود مرتفع مي‌سازد و افغانستان را به عنوان يگانه كشور دنيا كه از يك سو داراي معادن متنوع در منطقه‌اي محدود و از ديگر سو داراي حجم بالاي ماده معدني با عيار بالا مي‌باشد به جهانيان معرفي مي‌كند و جايگاه مناسبي را براي افغانستان در دنيا رقم مي‌زند.بنابراين از سياستمداران، سرمايه داران، و صاحبان ثروت و قدرت انتظار مي‌رود كه توجه خاصي به اين بخش كه ركن اقتصاد افغانستان است داشته باشند تا افغانستان جايگاه حقيقي خود را در دنيا به دست آورد.

Reference                                                             

1-Geology & mineral resources of Afghanistan ShraghAbdullah and others 1980.

2-Gemestones of Afghanistan by Bonita E.Chamberlains and G.W.Bawersox(1995).

www. CIA.gov*www.cageo.com*www.Lcw2.gov*www.Lib.utexas/maps

---

  Note:This article is released in Industrial Information Magazine of Afghanistan(iim)

   address: www.iim-afghanistan.com       E-mail: [e-mail]